Σταύρος Δημητράκος: Ένας τιμημένος ήρωας στο εκτελεστικό απόσπασμα

 

του Σπύρου Κουζινόπουλου - Φάρος του Θερμαϊκού

Το τραγικό τέλος ενός ήρωα των αλβανικών βουνών και μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στην κατεχόμενη από τους ναζί Θεσσαλονίκη. Σταύρος Δημητράκος: τιμημένος με Αριστείο Ανδρείας για τα ανδραγαθήματά του στην απόκρουση της επίθεσης του Μουσολίνι κατά της Ελλάδας, στο εκτελεστικό απόσπασμα ύστερα από οκτώ χρόνια με την προσβλητική, σκηνοθετημένη και αναπόδεικτη κατηγορία της «κατασκοπίας» στα μαύρα χρόνια του Εμφυλίου.

Ο Σταύρος Δημητράκος γεννήθηκε στα 1912 στο Παλαδάρι, το ελληνικότατο προάστιο της Προύσας, και είχε την ατυχία να χάσει τον πατέρα του στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο που ήταν εξόριστος στο Γιοσγάτ της Μικράς Ασίας, πέρα από την Άγκυρα. Ύστερα ακολούθησε η Μικρασιατική Καταστροφή, οπότε δεκαοκτώ άτομα από τους στενούς συγγενείς του εξοντώθηκαν από τους Τούρκους με φρικτό τρόπο κατά την υποχώρηση. Ο Σταύρος με τη μητέρα του και τα δύο του αδέλφια, τον Γιώργο, τον μεγαλύτερο, και τον Αγαθοκλή, τον μικρότερο, πρόλαβαν και διέφυγαν πριν φτάσουν οι Τσέτες.

Στη νέα του πατρίδα, τη Θεσσαλονίκη, υπερνικώντας άπειρες δυσκολίες, κατόρθωσε να ολοκληρώσει τις σπουδές του, εργαζόμενος παράλληλα ως τοπογράφος στη Σχολή Νομικών και Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ανήσυχος νέος, πήρε μέρος στους φοιτητικούς αγώνες της περιόδου του Μεσοπολέμου και κατόπιν, στη διάρκεια της δικτατορίας Μεταξά στο αντιδικτατορικό Μέτωπο.

Η κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου τον βρήκε στην πρώτη γραμμή στα αλβανικά βουνά, πολεμώντας με θάρρος και αυτοθυσία στις μάχες που έδωσε το 50ό Σύνταγμα πεζικού. Για τα ανδραγαθήματά του, τιμήθηκε με το Αριστείο Ανδρείας και ονομάστηκε ανθυπολοχαγός.

Συγκέντρωση πληροφοριών για το Συμμαχικό Στρατηγείο

Από την αρχή ακόμη της γερμανικής Κατοχής, πήρε δραστήρια μέρος στην Εθνική Αντίσταση, προσχωρώντας από τους πρώτους στο ΕΑΜ και κατόπιν στον ΕΛΑΣ. Δυναμικός αγωνιστής και δοκιμασμένο στέλεχος του ΚΚΕ, με προσόντα ηγετικά, ανέλαβε και διεκπεραίωσε τολμηρές και επικίνδυνες αποστολές στη γερμανοκρατούμενη Μακεδονία. Ήταν από τους ιδρυτές της Εφεδρικής Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Θεσσαλονίκης, όπου είχε την ευθύνη του σχετικού με τις  πληροφορίες νευραλγικού 2ου Γραφείου της. Κατόπιν πέρασε στο επιτελείο της ΧΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, αναλαμβάνοντας κι εδώ το 2ο Γραφείο και σημειώνοντας από τη θέση αυτή μερικές πολύ σημαντικές επιτυχίες ως υπεύθυνος για τη συγκέντρωση πληροφοριών.

Αφίσα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ για τους Γερμανούς στρατιώτες στην Ελλάδα

 Μεταξύ αυτών ήταν η αρπαγή των αρχείων των προδοτικών οργανώσεων ταγματασφαλιτών της Θεσσαλονίκης και της ευρύτερης περιοχής, καθώς επίσης ο εντοπισμός του αρχηγού του «Γερμανικού Αντιφασιστικού Μαχητικού Συνδέσμου» (Deutscher Antifassistischer Kanpfbund), που ήταν ο ταγματάρχης δρ Γκεόργκε Έκερτ, και η ένταξή του στην Εφεδρική Μεραρχία του ΕΛΑΣ Θεσσαλονίκης.

Από τις πιο επικίνδυνες αποστολές που διεκπεραίωσε με επιτυχία ο Σταύρος Δημητράκος υπήρξαν και οι:

● Φρόντισε να αποσπάσει τα σχέδια του γερμανικού στρατιωτικού αεροδρομίου του Γιδά (Αλεξάνδρειας) Θεσσαλονίκης για το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, συμβάλλοντας έτσι στον βομβαρδισμό και στην καταστροφή του από τη συμμαχική αεροπορία.

● Επισήμανε τα ραντάρ των Γερμανών στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας και τα σχετικά στοιχεία τα διαβίβασε μέσω του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ στη Μέση Ανατολή.

● Εξασφάλισε με τη βοήθεια του αντιφασίστα ταγματάρχη Έκερτ τα σχέδια που είχαν εκπονήσει οι ναζί για την υπονόμευση και καταστροφή των βασικών υποδομών της Θεσσαλονίκης, γεγονός που συνέβαλε στην έγκαιρη διάσωσή τους, ενώ πήρε και ο ίδιος μέρος στη μάχη που έγινε από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ για την αποτροπή ανατίναξης από τους κατακτητές του εργοστασίου ηλεκτροφωτισμού στην περιοχή Διοικητηρίου.

● Παρέλαβε από τον Έκερτ άθικτο τον Μετεωρολογικό Σταθμό του Γερμανικού Ναυτικού της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, μαζί και το πλούσιο επιστημονικό υλικό των παρατηρήσεων τριάμισι ετών και το παρέδωσε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Αυτά είναι τα κυριότερα επιτεύγματα της πατριωτικής του δράσης κατά την περίοδο της Κατοχής.

Η αποκάλυψη των δολοφόνων του Γιάννη Ζεύγου

Μετά την απελευθέρωση και τη Συμφωνία της Βάρκιζας και ως τη σύλληψή του, στις 17 Ιουνίου 1947, ο Δημητράκος εργάστηκε με όλες του τις δυνάμεις για την αποκατάσταση της ειρήνης και γαλήνης του τόπου, για τη δημοκρατία, την απονομή δικαιοσύνης και την εθνική κυριαρχία.

Λίστα με τα ονόματα Γερμανών αντιφασιστών της οργάνωσης "Ελεύθερη Γερμανία"

Ήταν αυτός που τροφοδοτούσε με ντοκουμέντα και εξακριβωμένες πληροφορίες τον ΕΑΜικό Τύπο, ιδιαίτερα τις καμπάνιες που αναφέρονταν στη δράση των δωσιλόγων και των εθνοπροδοτών κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του ήταν και η αποκάλυψη των δολοφόνων του Γιάννη Ζεύγου και η διάλυση της συμμορίας τους που είχε οργανωθεί από τις αρχές ασφαλείας του επίσημου κράτους, την ΕΣΑ, το παρακράτος και τους ξένους «προστάτες» της χώρας.

«Κατάσκοπος» χωρίς κανένα ενοχοποιητικό στοιχείο

Στην κορύφωση του εμφυλίου πολέμου, τον συνέλαβε η Ασφάλεια χωρίς συγκεκριμένη κατηγορία. Τον κράτησε επί 10 μήνες σε αυστηρή απομόνωση και τον υπέβαλε σε φρικτά βασανιστήρια, χωρίς να προκύψει το παραμικρό επιβαρυντικό σε βάρος του. Παρ' όλα αυτά, τον ονόμασε αυθαίρετα και αναπόδεικτα αρχηγό μιας ομάδας 72 «κατασκόπων» και το έκτακτο στρατοδικείο Θεσσαλονίκης, με πρόεδρο τον μεγαλοδωσίλογο υπαρχηγό της παρακρατικής οργάνωσης «Χ», Ιωάννη Κοκορέτσα, χωρίς κανένα σοβαρό στοιχείο τον καταδίκασε τρις σε θάνατο.

Η εξόντωσή του αποφασίστηκε όχι γιατί το δικαστήριο πείστηκε από τις προκατασκευασμένες γελοίες κατηγορίες των οργάνων της Ασφάλειας, αλλά γιατί ήταν ένας συνεπής αγωνιστής για τη δημοκρατία, την εθνική ανεξαρτησία και την αλήθεια.

Ο Σταύρος Δημητράκος εκτελέστηκε μαζί με άλλους 10 συντρόφους του τα ξημερώματα της 6ης Μαΐου 1948 στο γνωστό «κρανίου τόπο», πίσω από τις φυλακές του Γεντί Κουλέ. Οι συγκρατούμενοί του που εκτελέστηκαν μαζί το ίδιο πρωινό ήταν οι Χρήστος Εμμανουηλίδης, Ανδρέας Δεληδήμος, Θεόδωρος Τσομπανίκος, Κλήμης Υετίωνας, Παναγιώτης Πρασσάς, Δημήτριος Βαλμάς, Δημήτριος Ξενιτίδης, Ιωάννης Μυλωνίδης και η δικηγόρος, στέλεχος του ΕΑΜ, Αλίκη Βέτα, η πρώτη γυναίκα αντάρτισσα που μπήκε στη Θεσσαλονίκη τη μέρα της απελευθέρωσής της, στις 30 Οκτωβρίου 1944.

Αξίζει να σημειωθεί ότι εκείνο το μαύρο πρωινό του Μαΐου 1948 εκτελέστηκαν συγχρόνως 156 πατριώτες που κρατούνταν στις φυλακές της χώρας, σε εφαρμογή από την κυβέρνηση Σοφούλη του ανατριχιαστικού κατοχικού νόμου των Γερμανών κατακτητών «περί αντιποίνων», με αφορμή την ανεξιχνίαστη μέχρι σήμερα δολοφονία του υπουργού Χρήστου Λαδά.

Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου "Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης" που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις IANOS

Συνέχεια »

Αντίσταση,

{[['']]}

Τα Ιουλιανά ως υπενθύμιση των αγώνων για τη Δημοκρατία

«Έχουμε δικτατορία των δωσίλογων με φερετζέ. Την παρουσιάζουμε για "αληθινή δημοκρατία". Και η δουλειά τους –δηλαδή η προδοσία του λαού – γίνεται. Καμαρώστε καθεστώς: πατημένο σύνταγμα, κυβέρνηση της μειοψηφίας, χιτλερική νομοθεσία, αστυνομοκρατία, παρακρατικοί δολοφόνοι, γερμανοντυμένοι "πατριώτες" και τα λοιπά…[…] Σε άλλες χώρες που οι πολίτες ξέρουν τα δικαιώματά τους θα είχε αλλάξει από καιρό τέτοια κατάσταση. εδώ τα εδραιωμένα συμφέροντα, η μονοπωλιακή εκμετάλλευση, τα “κλειστά επαγγέλματα”, το συνάλλαγμα που σπαταλιέται σε πολυτέλειες και αργομισθίες…» γράφει ο Στρατής Τσίρκας στη «Χαμένη Άνοιξη» αποτυπώνοντας με το δικό του μοναδικό τρόπο την «καχεκτική δημοκρατία» του μετεμφυλιακού κράτους.

Τα Ιουλιανά ήταν η πολιτική κρίση του καλοκαιριού του 1965 με θρυαλλίδα την αποστασία των βουλευτών της Ένωσης Κέντρου. Αιτία οι επεμβάσεις του Παλατιού και του σκληρού πυρήνα της εθνικοφροσύνης, του αμερικανικού παράγοντα και των εξωθεσμικών κέντρων εξουσίας, του κράτους και του παρακράτους. Η Αθήνα και άλλες πόλεις συγκλονίστηκαν από ογκώδεις διαδηλώσεις αριστερών και δημοκρατικών πολιτικών που ζητούσαν πραγματική ελευθερία και δημοκρατία.

Μπροστά στον δημοκρατικό ξεσηκωμό του λαού που ξανάβγαινε στο προσκήνιο ύστερα από το ζόφο των πέτρινων χρόνων του εμφυλίου, των εκτελέσεων της εξορίας, της Μακρονήσου των πιστοποιητικών κοινωνικών φρονημάτων και του χαφιέ, που διεκδικούσε δημοκρατικά δικαιώματα και ελευθερίες που για χρόνια είχαν τσαλαπατηθεί από τη μπότα της Δεξιάς επιστρατεύτηκε για άλλη μια φορά ο «κομμουνιστικός κίνδυνος». Τραγική αυλαία με ακριβώς αυτό το…διαχρονικό … πρόσχημα η στρατιωτική δικτατορία το 1967.

Οι παλλαϊκές διαδηλώσεις είχαν κύριο σύνθημα το 114, το ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος σύμφωνα με το οποίο η τήρησή του επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων. Ένας πατριωτισμός που διαστρεβλώθηκε βάναυσα. Μια αλήθεια που αντιστράφηκε. Το άσπρο που έγινε μαύρο. Και οι πατριώτες έγιναν προδότες και βασανίστηκαν στο «Νταχάου» της Μακρονήσου και οι προδότες και συνεργάτες των Ναζί ξαναήρθαν στην εξουσία σαν να μη πέρασε μια μέρα και πλούτισαν με τα αμερικάνικα κονδύλια του Μάρσαλ.  Και η Αριστερά αλλά και ο προοδευτικός κόσμος δέθηκε χειροπόδαρα με σύνταγμα και παρασύνταγμα και υπό τη δαμόκλειο σπάθη της «διαρκούς ανταρσίας», τη διαρκή παρακολούθηση του χαφιέ, την απειλή του φακελώματος, το τύλιγμα σε μια κόλλα χαρτί.

Καζάνι που έβραζε η Αθήνα του 1965 και η λαϊκή οργή ξέσπασε ενάντια σε κάθε είδους προστάτες, και αποστάτες… με το σύνθημα «Μητσοτάκη κάθαρμα» να δονεί τις διαδηλώσεις αλλά και αντιβασιλικά συνθήματα «δε σε θέλει ο λαός, πάρτη μάνα σου και μπρος». Στο στόχαστρο η Δεξιά και το Παλάτι που ήθελαν να μονοπωλούν την κυβέρνηση… κληρονομικώ δικαίω… τις ένοπλες δυνάμεις, τα σώματα ασφαλείας.

Η εκλογική επιτυχία της ΕΔΑ το 1958 που παρά τις συνθήκες τρομοκρατίας κατόρθωσε να κερδίσει το 25% των ψήφων και να γίνει αξιωμαική αντιπολίτευση χτύπησε ξανά το καμπανάκι για το καθεστώς. Οι εκλογές του 1961 διεξήχθησαν σε καθεστώς βίας και τρομοκρατίας υπό την υψηλή επιστασία των προστατών Αμερικανών και των ανακτόρων. Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη τον Μάιο του 1963 αποτέλεσε  την «είσοδο» σε μια νέα πολιτική περίοδο. Η διαπλοκή κράτους και παρακράτους, το σκληρό πρόσωπο του μετεμφυλιακού καθεστώτος, ο ρόλος του Παλατιού και των παραθεσμικών κέντρων εξουσίας δεν μπορούσαν πλέον να κρυφτούν. Είχε επέλθει ιστορικά η πολιτική και κοινωνική τους απονομιμοποίηση.

Δεξιό κράτος, Ανάκτορα, αμερικανική πρεσβεία και παρακράτος αποτελούσαν τους ακλόνητους πυλώνες της μετεμφυλιακής εξουσίας. Το Παλάτι ως παραθεσμικός παράγοντας διέθετε τις δικές αντικομμουνιστικές διασυνδέσεις και προσβάσεις. Παρενέβαινε ωμά στην πολιτική ζωή παραβιάζοντας το Σύνταγμα. Οι Αμερικανοί στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου έλεγχαν την πολιτική κοινωνική και οικονομική ζωή. Τίποτε δε γινόταν χωρίς τη δική τους συναίνεση.

Σε αυτές τις συνθήκες ζόφου και τρομοκρατίας το εκλογικό ξέσπασμα του 63 αποτελεί κορυφαίο σημείο της λαϊκής αγανάκτησης δηλωτικό της απόφασής του λαού να σπάσει το καθεστώς του τρόμου, της εξάρτησης , της ανακτορικής παραεξουσίας. Πολιτικός φορέας ο Παπανδρέου, δηλωμένος αντικομμουνιστής – πρωθυπουργός των Δεκεμβριανών, παρά το διακηρυγμένο διμέτωπο αγώνα θα συσπειρώσει δυνάμεις του κέντρου και της ΕΔΑιτικής αριστεράς για θα ζητήσει «να τρομοκρατηθούν …οι τρομοκράτες». Πολιτικά κυριαρχούσε το αίτημα για ομαλή λειτουργία του κοινοβουλευτισμού, απαλλαγμένου από σκουριές του μετεμφυλιακού πλέγματος καταστολής. 

Η εξώθηση της κατάστασης στα άκρα από το Παλάτι με δηλώσεις περί υγειών δυνάμεων και «μιασμάτων» αλλά και με την ανατροπή της εκλεγμένης κυβέρνησης μέσω της αποστασίας 39 βουλευτών της Ένωσης Κέντρου, κορυφαίων στελεχών όπως ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο Γεώργιος Αθανασιάδης Νόβας, ο Ηλίας Τσιριμώκος, ο Στέφανος Στεφανόπουλος ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε τη λαϊκή οργή. Ο βασιλιάς ανέτρεψε την δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση του 52,72% και των 171 βουλευτών και όρκισε χωρίς λαϊκή νομιμοποίηση αλλεπάλληλες κυβερνήσεις αποστατών.

Μπροστά στη συνταγματική εκτροπή ο φοβισμένος και καταπιεσμένος λαός εξεγέρθηκε και εισέβαλε ορμητικά στο προσκήνιο σπάζοντας πολιτικά και κοινωνικά όρια. Ο δημοκρατικός συναγερμός συνείγηρε σε μια πλατιά ενότητα χιλιάδες οπαδούς της ΕΔΑ, του Κέντρου, δημοκράτες, αριστερούς κομμουνιστές, κεντρώους, τις γενιές της ΕΑΜικής Αντίστασης, της μεταπολεμικής εργατικής τάξης, της φοιτητικής και σπουδάζουσας νεολαίας.   Η νεολαία, πάντα μπροστάρισσα στους αγώνες, πλήρωσε βαρύ το τίμημα με τη δολοφονία του φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα.

Οι «τρομοκράτες» πράγματι θα τρομοκρατηθούν όχι για να υποχωρήσουν αλλά για να δείξουν ακόμα σκληρότερο το πρόσωπό τους με τη βίαια επιβολή της δικτατορίας με τα τανκς των αμερικανοθρεμμένων συνταγματαρχών. Το λαϊκό κίνημα κυνηγήθηκε, φυλακίστηκε, εξορίστηκε βασανίστηκε. Δεν υπέστειλε τη σημαία. Επανήλθε δυναμικά υπενθυμίζοντας ότι η υπεράσπιση των αξιών του Συντάγματος, η υπεράσπιση της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας επαφίενται στον πατριωτισμό των Ελλήνων. Τότε και τώρα και πάντα.

Πηγή: Βασιλική Λάζου _ Documento

Συνέχεια »

Αντίσταση, Ιστορία,

{[['']]}

Το βάπτισμα του πυρός για τον ΕΛΑΣ στην Γκιόνα

Μηνάς Λάγγαρης 

(Οικονομολόγος, ιστορικός ερευνητής)

   Από τo πρωί της 16ης Σεπτεμβρίου (1942) ο συνταγματάρχης Salvo Catolfi Salvoni, φρούραρχος της Λαμίας και διοικητής του 14ου Συντάγματος της Μεραρχίας Pinerolo, «καθόταν σε αναμμένα κάρβουνα».
  Η ζώνη ευθύνης του περιελάμβανε όλη τη Φθιώτιδα, ένα κομμάτι στα νότια της Μαγνησίας (περιοχή Αλμυρού), την περιοχή γύρω από το Καρπενήσι καθώς και τη βόρεια πλευρά της Φωκίδας. Από τον Αύγουστο ακόμη o Salvoni γίνεται μάρτυρας πληθώρας περιστατικών που ταράζουν την «επικράτειά του».

 

Στρατιωτικό τμήμα σε κίνηση στην κατεχόμενη Ρούμελη

  Επιθέσεις σε ταχυδρομικά αυτοκίνητα, εκτελέσεις συνεργατών των Ιταλών και ομάδες ανταρτών να διατρέχουν με θράσος τα χωριά. Aπό τις αρχές του Σεπτεμβρίου ο Salvoni, σε συνεργασία με την προϊστάμενη Μεραρχία (Pinerolo) και το εποπτεύον ΙΙΙ C.A. (3o Σώμα Στρατού), έθεσε σε εφαρμογή το σχέδιο «Operazioni nella zona del Oros Oite» και με όλες τις δυνάμεις που διέθετει περικύκλωσε την Oίτη με σκοπό την εκμηδένιση κάθε αντάρτικης δραστηριότητας.
  Ο Salvoni όμως αγνοούσε ότι από τα τέλη κιόλας του Αυγούστου, η κύρια ομάδα των banditi έχει αφήσει τη Φθιώτιδα και πέρασε στην Γκιώνα. Την αποτελούν καμιά δωδεκαριά αποφασισμένοι άνδρες.
  Στηρίζονται στο δίκτυο των ΕΑΜικών οργανώσεων, που αρχίζει να εξαπλώνεται δυναμικά. Είναι ένα μίγμα παλιών αριστερών αγωνιστών και νεότερων εμπειροπόλεμων αλβανομάχων, οι περισσότεροι από τη Δυτική Φθιώτιδα με καπετάνιο/αρχηγό τους έναν Λαμιώτη 37χρονο γενειοφόρο που συστήνεται στα χωριά ως ταγματάρχης Πυροβολικού- Άρης Βελουχιώτης. Η πορεία τους προς την Γκιόνα θα είναι θυελλώδης.

  Ορμητική είσοδος στα χωριά, φλογερά καλέσματα σε νέα εθνεγερσία, τα οποία προκαλούν ενθουσιασμό. Σύντομα η ομάδα θα αυξήσει τη δύναμή της, με την ενσωμάτωση σε αυτήν και κάποιων άλλων, μικρότερων ομάδων.
  Μια πρώτη περίπτωση είναι αυτή κάποιων φυγόδικων που έχουν κρυψώνα το βουνό από καιρό. Σκληροτράχηλοι ορεσίβιοι, εχθροί κάθε μορφής εξουσίας.
  Το μήνυμα του αρχηγού προς αυτούς ήταν απλό και σαφές. «Το βουνό δεν μας χωράει και τους δύο. Ή μαζί μας ενάντια στον κατακτητή ή εναντίον μας».
  Έτσι θα προσχωρήσουν οι περίφημοι Καραλιβαναίοι (Δήμος Καραλίβανος, Θεοχάρης Πολύχρονος), ο Θύμιος Μπάφας, ο Πλατσικολούκας και ο ενθουσιώδης Γιώργος Φουσέκης.
  Μια άλλη είναι αυτή του Στάθη Τζιβάρα, από το Οινοχώρι, πλαισιωμένη από τον Βλαχοθανάση και 2-3 άλλους πλιατσικολόγους, που αντιμετωπίζουν από την αρχή την περιφρόνηση των Καραλιβαναίων.
   Τελευταία προσχώρηση είναι αυτή της «8ης Ομάδας Παρνασσίδας». Μια ξεχωριστή ομάδα μορφωμένων ιδεαλιστών, όπως ο Γιάννης Αλεξάνδρου/Διαμαντής, ο Γιώργος Χουλιάρας/Περικλής, ο Λουκάς Καθούλης /Αριστείδης και πέντ'-έξι ακόμη συναγωνιστές τους με εξέχοντα μέλος της ομάδας τον εμβληματικό, μόνιμο ανθυπίλαρχο Δημήτριο Δημητρίου/Νικηφόρο.

Δημήτριος Δημητρίου/Νικηφόρος

  Με την ομάδα του να υπερβαίνει πλέον τα 30 άτομα ο Άρης θα δώσει το πρώτο συμβολικό χτύπημα σε αυτό που πιο εμφατικά αντιπροσωπεύει το «παλιό» κράτος.
  Εδώ και μέρες ένα μεγάλο απόσπασμα της Χωροφυλακής κινείται στα χωριά της Βόρειας Φωκίδας. Σκοπός του η εμπέδωση της αίσθησης της «νομιμότητας» διά της ισχύος και, το σπουδαιότερο, η διασφάλιση της είσπραξης του παρακρατήματος, όπως επιβάλλουν οι κατοχικές αρχές. 

  Το πρωινό της 15ης Σεπτεμβρίου θα βρει ένα τμήμα του αποσπάσματος στην Ντρέμισα (Πανουργιά) περικυκλωμένο που σύντομα, ύστερα από κάποιους πυροβολισμούς, θα αναγκαστεί, μάλλον πρόθυμα, να παραδοθεί στους αποφασισμένους αντάρτες.
  Και σαν να μην έφτανε αυτό ο ενωμοτάρχης Κουφοσίμος θα οδηγηθεί στο τηλέφωνο για να καλέσει και τα άλλα τμήματα που βρίσκονται στα γειτονικά χωριά Μαυρολιθάρι, Κουκουβίστα (Καλοσκοπή) και Γκούρα (Πυρά) να σπεύσουν επειγόντως σε βοήθεια.
   Αποτέλεσμα οι καλοστημένες ενέδρες στους αντίστοιχους δρόμους να αυξήσουν τον αριθμό των αιχμάλωτων χωροφυλάκων στο σύνολο της αρχικής δύναμής τους.
  Ο Salvoni θα πληροφορηθεί το γεγονός την επομένη (16/9) και θα συνειδητοποιήσει έντρομος ότι ο ιταλικός στρατός είναι χωρίς «εγχώρια» υποστήριξη.
   Και ενώ ο τόπος έχει βουίξει με φήμες για ρίψεις πολεμικού υλικού από συμμαχικά αεροπλάνα στην Γκιόνα, οι δικές του δυνάμεις βρίσκονται καθηλωμένες γύρω από την Οίτη. Η μέρα του θα αναλωθεί σε ατελείωτες διαβουλεύσεις με τις προϊστάμενες διοικήσεις και τελικά, πρωί πρωί της 17ης Σεπτεμβρίου, θα καλέσει σε βοήθεια τον αντισυνταγματάρχη Ventura, στη Λιβαδειά.
  Ο Ugo Ventura διοικεί το Ι/44 τάγμα της Forli. Επειτα από πυρετώδεις προετοιμασίες 5 αξιωματικοί και 86 υπαξιωματικοί και οπλίτες, αφού εφοδιάστηκαν με πυρομαχικά και ξηρά τροφή για 6 ημέρες, επιβιβάστηκαν σε 5 φορτηγά.
  Στις 12.30 η φάλαγγα αναχώρησε εσπευσμένα με κατεύθυνση τη Γραβιά, με τον λοχαγό Luigi Abbadessa στη θέση του επικεφαλής, η οποία τελικά στις 16.30 έφτασε στον προορισμό της, στο ύψος περίπου του 51ου χλμ. του δρόμου Γραβιάς-Αμφισσας.

Αργά το βράδυ ενώθηκε μαζί τους και ο ανθυπολοχαγός Peira, προσκομίζοντας 10 Ελληνες ημιονηγούς με 20 μουλάρια που επιστράτευσε από τις γύρω περιοχές της Γραβιάς και της Βάργιανης.
  Από νωρίς, την επομένη, το τμήμα τέθηκε σε κίνηση με αποστολή να «χτενίσει» την περιοχή, από όπου βρίσκεται, κινούμενο δυτικά, προς την κορυφή της Μπράιλας, ώστε να μπλοκαριστούν οι ορεινές διαβάσεις.
  Ο Abbadessa χώρισε το απόσπασμά του σε τρία ίσα τμήματα. Το Πρώτο με διοικητή τον ανθυπολοχαγό Zuccheti στα δεξιά. Tο Δεύτερο με διοικητή τον ανθυπολοχαγό Africano στο κέντρο. Και το Τρίτο με διοικητή τον ανθυπολοχαγό Peira να ακολουθεί στα αριστερά (βλέπε ιταλικό χάρτη).
   Η διμοιρία του ανθυπολοχαγού Africano είναι αυτή που θα διαγράψει, τελικά, τη μοιραία πορεία. Την αποτελούσαν 13 άνδρες του 2ου Λόχου, 14 άνδρες του 1ου Λόχου και 6 άνδρες του Λόχου πολυβόλων του Ι/44, που κουβαλούσαν μαζί τους και ένα βαρύ πολυβόλο Breda 37.
   Δηλαδή συνολικά 33 άνδρες και 3 Έλληνες επιταγμένοι ημιονηγοί που έσερναν 6 μουλάρια κατάφορτα με προμήθειες. Ο Δημήτρης Καθηνιώτης, ο Θεοφάνης Μανίκας και ο Καΐλης Παρασκευάς, όλοι τους από τη Βάργιανη.
  Ο Νικηφόρος μας περιγράφει τον ανθυπολοχαγό Africano Pasquale ως έναν νεαρής ηλικίας, κομψό αξιωματικό, περιποιημένο, με γυαλιά και μορφωμένο.
   Έφεδρος ανθυπολοχαγός, δάσκαλος στο επάγγελμα, «άνθρωπος του γραφείου» είναι ο κατηγορηματικός χαρακτηρισμός και όπως θα αποδειχτεί στη συνέχεια ασυγχώρητα άπειρος για το εγχείρημα που του ανατέθηκε.
Θα οδηγήσει το τμήμα του με οδηγό τον χάρτη του χωρίς να συμβουλευτεί κανέναν. Έτσι πολύ απλά χωρίς να το καταλάβει θα αποκλίνει νότια από την καθορισμένη πορεία του και όταν πια θα διορθώσει την κίνησή του προς τα δυτικά θα έχει χάσει κάθε επαφή με τις διπλανές διμοιρίες. Θα βρεθεί να ανεβαίνει τo φαράγγι της Ρεκάς και τελικά γύρω στις 5 το απόγευμα αποκαμωμένος θα στρατοπεδεύσει στη θέση «Μύλος».

  Η κίνηση όμως αυτή δεν έχει περάσει απαρατήρητη. Ο Παναγιώτης Κούκος, τσοπανόπουλο από τη Σεγδίτσα (Προσήλιο), που κατέβαινε για το χωριό, βλέπει τους Ιταλούς να ανεβαίνουν τη Ρεκά και γυρίζει προς τα πίσω για να ειδοποιήσει και τους άλλους τσοπάνους.
   Εκεί, πιο πάνω από τον «Mύλο», στη θέση «Πλατύλιθος» είναι η στρούγκα του Δημητρίου Κούκου που τυχαίνει τη συγκεκριμένη μέρα να φιλοξενεί κάποιους ιδιαίτερους μουσαφίρηδες που μαθαίνουν τα καθέκαστα από πρώτο χέρι. Δεν είναι άλλοι από την ομάδα του Άρη που αποφασίζει να χτυπηθεί ο κατ’ εξοχήν εχθρός και να δοκιμαστεί η ομάδα στην πράξη.
   Δύο ώρες προτού χαράξει η αντάρτικη δύναμη κινήθηκε αποφασιστικά. Ύστερα από αθόρυβη νυχτερινή πορεία, με οδηγούς τσοπάνους της περιοχής, οι Ιταλοί έχουν περικυκλωθεί.
   Οι απομακρυσμένοι σκοποί έχουν εξουδετερωθεί και οι αντάρτες έχουν καταλάβει πλεονεκτικές θέσεις.
  Το πρώτο φως της 19ης Σεπτεμβρίου το χαιρετίζει μια βροχή από σφαίρες. Ο μάγειρας και ο τελευταίος σκοπός θα πέσουν νεκροί χωρίς να καταλάβουν τι γίνεται, ενώ οι υπόλοιποι θα πεταχτούν πανικόβλητοι προσπαθώντας να πιάσουν θέσεις μάχης. Δεν βλέπουν πού ακριβώς είναι οι επιτιθέμενοι και θερίζονται από τα εύστοχα πυρά τους.
  Μια απόπειρα των πολυβολητών γρήγορα θα αποτύχει και με τους έξι χτυπημένους γύρω από το βαρύ 37άρι. Η συμπλοκή θα κρατήσει λιγότερο από ώρα. Ο Νικηφόρος θα καλέσει ιταλιστί τους επιζώντες να παραδοθούν, πράγμα που δεν θα αργήσουν να κάνουν.
  Αν και τα τεντωμένα νεύρα θα κοστίσουν στον ανθυπολοχαγό Africano ένα γερό χτύπημα, κατακούτελα. Αποτέλεσμα, 23 Ιταλοί νεκροί, ενώ κανένας από τους αντάρτες δεν έχει πάθει τίποτα. 8 κατατρομαγμένοι επιζώντες οδηγούνται με τα χέρια ψηλά, με τον Africano πρώτο πρώτο να κρατά με ένα μαντίλι το ματωμένο μέτωπό του. Η λεία, πολύτιμη. Περιλαμβάνει όπλα, μπόλικες σφαίρες και χειροβομβίδες. Και ιδίως το πολυβόλο που φορτώνεται ευλαβικά στα μουλάρια. Και εκεί που όλων η προσοχή είναι στραμμένη στα λάφυρα επικρατεί αναταραχή.
   Δύο ακόμη Ιταλοί, κρυμμένοι σε παρακείμενους θάμνους, άρχισαν να τρέχουν κατηφορίζοντας σαν τρελοί τη ρεματιά. Ήταν ο λοχίας Abate Carmine και ο στρατιώτης Baldi Francesco. Για κάποιο διάστημα θα τρέχουν ο ένας (Baldi) πίσω από τον άλλο (Abate).
  Σύντομα όμως ο Baldi θα ξεμείνει επειδή σταμάτησε για να βγάλει τις αρβύλες που τον «χτυπούσαν». Έτσι ο Abate θα φτάσει πρώτος στην έξοδο του φαραγγιού στην Βίνιανη και με δύο ώρες διαφορά θα ακολουθήσει και ο Baldi. Θα οδηγηθούν και οι δύο στο ιταλικό φυλάκιο στο «Μουκιχρί», κοντά στο Xάνι του Νικολούλα και από εκεί στη Γραβιά, σταθμό διοίκησης του I/14 τάγματος της Pinerolo.
  Εν τω μεταξύ οι αντάρτες άφησαν ελεύθερους τους αγωγιάτες και με τους αιχμάλωτους ανηφόρισαν για τη Στρόμη. Από εκεί πέρασαν στο Μαυρολιθάρι και μετά κατευθύνθηκαν προς την Υπάτη αφήνοντας πίσω τους την Γκιόνα.
   Στα χωριά τούς γίνεται υποδοχή ηρώων, ενώ τεράστια εντύπωση προκαλεί η επίδειξη των αιχμαλώτων.
  Το σοκ για τον Regio Esercito [1] είναι τεράστιο. Ο πόλεμος στην κατεχόμενη Ελλάδα ξανάρχισε στις 19 Σεπτεμβρίου [2].
  Οι επόμενες μέρες θα δουν μια σειρά επιχειρήσεων αντιποίνων σε όλη τη δυτική Φθιώτιδα και τη βόρεια Φωκίδα. Με εκτελέσεις υπόπτων για συνεργασία με τους αντάρτες και συλλήψεις, με αποκορύφωμα τους 180 (!!!) ομήρους από την Κουκουβίστα που οδηγούνται στο στρατόπεδο της Θήβας. Το πιο μεγάλο τίμημα όμως θα το πληρώσει η Σεγδίτσα.
  Στις 26 Οκτωβρίου το ΙI/11 τάγμα της Casale θα αναλάβει την τιμωρία του δύστυχου χωριού. Όλοι οι κάτοικοί του θα απομακρυνθούν και αρκετοί θα οδηγηθούν στο στρατόπεδο της Θήβας. Η Σεγδίτσα θα πυρποληθεί ολοσχερώς κερδίζοντας τον τίτλο του πρώτου μαρτυρικού χωριού της Ρούμελης.
   Τις εβδομάδες που θα ακολουθήσουν ο ιταλικός στρατός θα διεξαγάγει μια σειρά εκκαθαριστών επιχειρήσεων σε όλη τη Ρούμελη. H κατάσταση όμως έχει αλλάξει οριστικά.
   Μετά τη Ρεκά υπάρχει ένας νέος αντίπαλος που αμφισβητεί ευθέως την ξένη κυριαρχία: ο νεοσύστατος στρατός του ΕΛΑΣ.

Υποσημειώσεις

[1] Ο ιταλικός στρατός τον Β' Π.Π.
[2] Εσφαλμένα στην ελληνική βιβλιογραφία έχει περάσει η άποψη ότι η σύγκρουση στη Ρεκά συνέβη στις 9/9/1942.

Βιβλιογραφία

1. Δημήτριος Ν. Δημητρίου: Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης.
2. Γιώργος Χουλιάρας: Ο δρόμος είναι άσωτος.
3. Ευθύμιος X. Ταλάντης: To πρώτο μαρτυρικό χωριό της Ρούμελης.
4. Archivo Ufficio Storico. Stato Maggiore Esercito. Diario Storico 44 RGT.

Συνέχεια »

Αντίσταση, Άρης Βελουχιώτης, Γιώργος Χουλιάρας, Γκιόνα, Δημήτριος Δημητρίου/Νικηφόρος, ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, Κατοχή,

{[['']]}