Προσφατες Αναρτησεις

Σαν σήμερα η αθώωση της «Ζαν Ντ'Αρκ» - Την είχαν κάψει οι «ναι αλλά τι φορούσε» 25 χρόνια πριν

Σαν σήμερα, το 1456 η Γαλλίδα ηρωίδα Ζαν ντ' Αρκ αθωώνεται από την Καθολική Εκκλησία - 25 χρόνια μετά το ρίξιμο της στην πυρά ως αιρετική και μάγισσα.

Ο ρουχισμός μιας 19χρονης ήταν αρκετός για να χρησιμοποιηθεί εναντίον της και να την εξοντώσουν. Στο πρόσωπό της, στήθηκε ολόκληρη κοσμική διαμάχη με αφορμή έναν βιβλικό κανόνα ενδυμασίας - σαφώς καθοδηγούμενο και από πολιτικά συμφέροντα - και αυτό από μόνο του ήταν αρκετό για να θεωρηθεί μάγισσα και αιρετική. 

Βασική αιτία της θανατικής της καταδίκης ήταν η «επιθυμία της να ντύνεται με αντρικά ρούχα», μια «επιθυμία» που ταυτίστηκε με την υπέρβαση της γυναικείας ταυτότητας.

Η Ζαν Ντ’ Αρκ (Jeanne d'Arc), γνωστή και ως Ιωάννα της Λωραίνης, γεννήθηκε το 1412 στην επαρχία της βορειοανατολικής Γαλλίας, στα σύνορα της Καμπανίας και της Λωραίνης. Μια μικρή χωριατοπούλα από το Ντονρεμί, που μεγάλωνε στο αγρόκτημα της οικογένειάς της, χωρίς να μάθει γραφή ή ανάγνωση, και που συχνά γινόταν μάρτυρας επιδρομών στο χωριό της, το οποίο μια μέρα κάηκε ολοσχερώς. Κάπου στα 13 της είπε πως «έβλεπε οράματα και άκουγε θεϊκές φωνές που την καλούσαν να σώσει τη Γαλλία από την επερχόμενη διάλυση» και στα 17 της πραγματοποίησε το όραμα της και έσωσε τη Γαλλία από την αγγλική εισβολή. Ήταν στις αρχές του 15 αιώνα. 

Συγκεκριμένα, στα 16 της, κατάφερε να πείσει για την αλήθεια των οραμάτων της, όταν προέβλεψε την ατυχή έκβαση της μάχης του Ρουβρέ κοντά στην Ορλεάνη. Όταν τα νέα επιβεβαιώθηκαν, της είπαν τότε, να κόψει τα μαλλιά της κοντά, να πάρει τα όπλα, και να ντυθεί σαν άντρας για να μείνει προστατευμένη κατά διάρκεια της εκστρατείας. Το 1429, ήταν μόλις 17 ετών όταν κατόρθωσε να μιλήσει στον 26χρονο τότε Κάρολο Ζ΄ και να τον πάρει με το μέρος της. Στη μάχη της Ορλεάνης το Μάιο του 1429, πέτυχε μια θαυμαστή νίκη έναντι των Άγγλων εισβολέων, τους οποίους συνέχισε να καταδιώκει κατά μήκος της Λωραίνης και να συγκλονίζει για καιρό τον κόσμο με τη φήμη της. 

Οι προβλέψεις και οι νίκες μια νεαρής 19χρονης γυναίκας (και μάλιστα παρθένας), επέτρεψαν στους Γάλλους να αποδώσουν θρησκευτική διάσταση στον πόλεμο.  Αν ωστόσο οι Γάλλοι αποτύγχαναν στο να βεβαιώσουν πως επρόκειτο όντως για «όργανο του Θεού» και όχι μάγισσα, τότε οι Άγγλοι θα μπορούσαν να ισχυρισθούν ότι η διεκδίκιση του θρόνου απ'τον Κάρολο Ζ' ήταν ωθούμενη από τον διάβολο. Όταν το 1430 πιάστηκε αιχμάλωτη από Βουργουνδούς οι οποίοι στη συνέχεια δέχθηκαν να την παραδώσουν επί πληρωμής στους Άγγλους, οι Άγγλοι τότε μετέφεραν την Ιωάννα στη Ρουέν όπου και δικάστηκε από εκκλησιαστικό δικαστήριο με πολιτικά κίνητρα.

Πολύ σύντομα έγινε ξεκάθαρο πως η δίκη αποσκοπούσε στο να την εξευτελίσουν, εξουδετερώνοντας την αρχική φήμη που της είχε δώσει ελευθερίες άνευ προηγουμένου για την εποχή της, προσδίδοντας της την τότε, σοβαρή κατηγορία της αίρεσης. Η αίρεση όμως θεωρούταν αδίκημα, μόνο στις περιπτώσεις κάποιας θρησκευτικής παράβασης. Το δικαστήριο έστησε έτσι, ένα εντελώς παράλογο αφήγημα εις βάρους της, που βασίστηκε πάνω σε «μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων ότι η Ιωάννα ντύνονταν κατ΄εξακολούθηση με αντρικά ρούχα». 

Η δίκη μιας μάγισσας

«Η Ιωάννα διατηρούσε τα μαλλιά της κοντά και φορούσε αντρικά ρούχα «χωρίς να αφήνει τίποτα στο σώμα της που να αποκαλύπτει το γυναικείο της φύλο..εκτός από όσα της είχε δώσει η φύση για να ξεχωρίζει το γυναικείο φύλο», αναγράφεται σε ένα από τα τελευταία άρθρα της δίκης, για το κατηγορητήριο.

Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, αυτή ακριβώς η υπέρβαση της γυναικείας ταυτότητας ήταν εκείνο που ενόχλησε περισσότερο από κάθε άλλο τους κατηγόρους της, εκ των οποίων μάλιστα ένας είχε αποκαλέσει την Ιωάννα «πόρνη» και «κοινή».

Επιπλέον τραγικό στοιχείο στο αφήγημα του ρουχισμού της Ζαν ντ' Αρκ, δεν αποτελεί ωστόσο μόνο το πώς ντυνόταν και «προκαλούσε» αλλά η ξεδιάντροπη «παράβλεψη» του γιατί ντυνόταν με αντρικά ρούχα.

Υπάρχουν ιστορικές καταγραφές που υποστηρίζουν ότι, η ίδια δεν είχε δεχτεί να ντυθεί με γυναικεία ρούχα όταν της ζητήθηκε, πράγμα που είχε φέρει σε δύσκολη θέση τους δικαστές και απειλούσε να αποδομήσει το κατηγορητήριο. Πως ο λόγος που διάλεγε μέχρι τότε αντρικό ρουχισμό ήταν για να μπορεί να δένει τα υφάσματα με τέτοιο τρόπο - στη διάρκεια της παραμονής της στη φυλακή - ώστε να είναι πιο δύσκολο να βιαστεί, καθώς είχε ήδη δεχτεί επιθέσεις στο κελί της. Άλλες πηγές επίσης υποστηρίζουν πως, οι ίδιοι οι δεσμοφύλακες δεν της παρείχαν φορέματα, οπότε δεν ετίθετο καν ζήτημα επιλογής. 

«Επιθυμία» ή «αναγκαιότητα» φυσικά, ελάχιστη σημασία έχει, καθώς η Ιωάννα της Λωραίνης που κατάφερε πολλά σε πολύ λίγο χρόνο αποτελούσε «απειλή» για το αυστηρά πουριτανικό κοινωνικό σύστημα. Έπρεπε να είναι είτε παράφρων, είτε προδότρια του γενετικού της φύλου, είτε «κοινή», είτε μάγισσα και αιρετική. Βασικό πυλώνα της Ιεράς εξέτασης που στήθηκε εις βάρους της, αποτέλεσε τελικά ο ρουχισμός της.

Η Καθολική εκκλησία, η ιερά Εξέταση και η Φεουδαρχία, καταδικάσαν την Ιωάννα, το 1431 στην πυρά, με την κατηγορία της αίρεσης επειδή φορούσε κατ'εξακολούθηση αντρικά ρούχα. Μάλιστα, τέτοια ήταν η διαστροφή του δικαστηρίου, που ως υπέρτατη πράξη επιβολής εξουσίας προχώρησαν στο να της επιβάλλουν να πάει στην πυρά ντυμένη με φόρεμα. 

Το 1456 η υπόθεση επανεξετάστηκε και, 25 χρόνια μετά τη θανατική της καταδίκη, το δικαστήριο έκρινε την Ιωάννα αθώα.

Στο παρόν αφήγημα του ρουχισμού 

Δεν μπορεί εύκολα να παραβλεφθεί, το πώς μια τέτοια ιστορία, μπορεί ακόμη και σήμερα να συνδεθεί με το παρόν αθάνατο αφήγημα του «Ναι, αλλά τι φορούσε όταν βιάστηκε;». Ούτε και με το πώς χρησιμοποιείται, σε κάθε περίπτωση βιασμού και σεξουαλικής παρενόχλησης. Πολλές φορές δεν το πιστεύουν, ούτε οι ίδιοι που το λένε. Βασικό κίνητρο δεν αποτελεί το να «δικαιολογήσουν» ή να αποποινικοποιήσουν το δράστη, αλλά το να «τιμωρήσουν» τη γυναίκα που τόλμησε να σηκώσει κεφάλι και να δώσει πίσω χαστούκια στην πατριαρχία. 

Πηγή: Τζένη Τσιλιβάκου - Κουτί της Πανδώρας

{[['']]}

Η εκτέλεση των αγωνιστών της Ελευθερίας Μ.Καράνταη και Χρ. Βακαλόπουλου


Στις 3 Ιουλίου 1942, εκτελέσθηκαν στην περιοχή του αεροδρομίου της Μίκρας για την υπέροχη αντιστασιακή τους δράση κατά των Γερμανών κατακτητών, οι φλογεροί νεολαίοι αγωνιστές της Ελευθερίας, Μιχάλης Καράνταης και Χρήστος Βακαλόπουλος. Η κατηγορία; Ότι υπήρξαν μέλη μιας ομάδας σαμποτέρ της εθνικοαπελευθερωτικής οργάνωσης «Ελευθερία» που είχε δημιουργηθεί στη Θεσσαλονίκη στις 15 Μαίου 1941 και αποτέλεσε την πρώτη οργάνωση αντίστασης κατά των Ναζί στην κατεχόμενη Ευρώπη.

Οι Καράνταης και Βακαλόπουλος, που ήταν οργανωμένοι στην ΟΚΝΕ (Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας) ακόμη από την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά, είχαν συμμετάσχει στις 4 Φεβρουαρίου 1942 σε μία εντυπωσιακή επιχείρηση δολιοφθοράς σε εγκαταστάσεις των Γερμανών κατακτητών. Μαζί με τους Χάρη Αντωνιάδη, Χρήστο Κερασίδη, Κώστα Λυπουρίδη και άλλους νέους, είχαν εισέλθει εκείνο το βράδυ, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί σε σταθμό αυτοκινήτων της Βέρμαχτ, στην περιοχή του Ντεπώ, τοποθετώντας δυναμίτιδα σε φορτηγά αυτοκίνητα των χιτλερικών κατακτητών. Σε δύο περιπτώσεις, οι εκρηκτικοί μηχανισμοί εξερράγησαν, καταστρέφοντας ολοσχερώς τα φορτηγά, ενώ σε μία Τρίτη περίπτωση, η κινητοποίηση των φρουρών απέτρεψε την έκρηξη.

Το περιστατικό αυτό, έκανε τους κατακτητές να σκυλιάσουν, να αρχίσουν άγρια τρομοκρατία και να προχωρήσουν αμέσως στην έκδοση διαταγής προς όλες τις γερμανικές μονάδες για τη λήψη αυξημένων μέτρων ασφαλείας, ενώ επικήρυξαν τους δράστες του σαμποτάζ, άρχισαν εκτεταμένες έρευνες για την ανεύρεσή τους και για αντίποινα, προχώρησαν στην εκτέλεση δέκα κρατούμενων κομμουνιστών.

Πράξεις δολιοφθοράς με την είσοδο των Ναζί

Οι ενέργειες δολιοφθοράς σε εγκαταστάσεις των κατακτητών, είχαν αρχίσει λίγο μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στη Θεσσαλονίκη.  Τα πρώτα κρούσματα απειθαρχίας εκδηλώθηκαν μία μόλις εβδομάδα μετά την άφιξη των κατακτητών, με το σχίσιμο ανακοινώσεων που είχαν τοιχοκολλήσει οι αρχές Κατοχής. Ενώ τη νύχτα της 7ης Μαίου 1941 καταγράφθηκε και η πρώτη ανατίναξη μιας αποθήκης πυρομαχικών των κατακτητών που υπήρχε στην περιοχή των Διαβατών.

Ανάμεσα στις δραστηριότητες αυτής της ομάδας σαμποτέρ της «Ελευθερίας» στην οποία μετείχαν οι Καράνταης και Βακαλόπουλος ήταν η καταστροφή ενός σταθμού ασυρμάτου του κατακτητή, το κόψιμο εναέριων τηλεφωνικών καλωδίων και η ανατίναξη γερμανικών αυτοκινήτων στην περιοχή «151» της Θεσσαλονίκης, στην αρχή της Χαριλάου.

Οι ολιγομελείς και ανεξάρτητες η μία από την άλλη ομάδες σαμποτέρ της «Ελευθερίας», αποτελούσαν το «ημιστρατιωτικό τμήμα» της οργάνωσης και είχαν ως επικεφαλής τους τον θρυλικό για τις αποδράσεις του Σίμο Κερασίδη, γραμματέα της Επιτροπής Μακεδονίας-Θράκης της ΟΚΝΕ και μέλος του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ

Η εξάρθρωση και σύλληψη της ομάδας

 Όπως μας αποκάλυψαν πολλά χρόνια αργότερα δύο από τα μέλη της ομάδας, ο Χάρης Αντωνιάδης και ο Χρήστος Κερασίδης, αδελφός του Σίμου, ο εντοπισμός και η σύλληψη των μελών της ομάδας οφείλονταν στον φόβο που είχε καταλάβει τον πατέρα ενός 16χρονου μαθητή που μετείχε στο σαμποτάζ, κρατώντας «τσίλιες». Επιστρέφοντας στο σπίτι, μετά την ανατίναξη των αυτοκινήτων στο Ντεπώ, μίλησε στον πατέρα του. Κι εκείνος από φόβο μήπως πάθει κάτι το παιδί του, πήγε στη Γκεστάπο, καταδίδοντας τα μέλη της ομάδας, με αντάλλαγμα ότι δεν θα πάθει κάτι ο γιός του.

Ο Χάρης Αντωνιάδης, μέλος ομάδας σαμποτέρ, περιγράφει στον Σπ. Κουζινόπουλο την απόδραση του από τη Γκεστάπο

Ο Αντωνιάδης μας είχε περιγράψει το 1985 τις συνθήκες της κράτησής του στη Γκεστάπο, μετά τη σύλληψή του στην περιοχή της Τούμπας:

«Με είχαν δεμένο σαν σαλάμι. Με πήραν μέσα και άρχισαν τα βασανιστήρια. «Πως λέγεσαι:» με ρωτάνε Και μετά μπήκαν στο ψητό. Ποιοι ήταν οι σαμποτέρ, από πού πέρναμε εντολές, ποιοί μας καθοδηγούσαν, ποιοι ήταν οι αρχηγοί στην «Ελευθερία» Μονότονα εγώ τους απαντούσα: «Δεν σας καταλαβαίνω τι μου λέτε».

Όταν είδαν ότι παρά τα βασανιστήρια δεν πρόκειται να μου αποσπάσουν τίποτα, με μετέφεραν στα μπουντρούμια της επιταγμένης ψυχιατρικής κλινικής Βαγιανού, στην Ανάληψη, που τη χρησιμοποιούσαν για να κρατούν τους μελλοθάνατους, τον Καράνταη τον είχαν στο υπόγειο, εμένα με βάλανε στον 2ο όροφο.  Μαζί με έναν σοβιετικό που είχαν καταρρίψει το αεροπλάνο του, έναν Βούλγαρο γραμματέα της Κομμουνιστικής νεολαίας που είχε χάσει τον προσανατολισμό του κι’ έπεσε στα χέρια των Γερμανών, έναν πράκτορα της Ιντζέλιντζες Σέρβις  κανά-δυό «σαλταδόρους».

Ο Χάρης Αντωνιάδης θα καταφέρει υπό μυθιστορηματικές συνθήκες να δραπετεύσει από το κελί του, στις 16 Μάη 1942 για να φυγαδευτεί στη συνέχεια στο βουνό, ενώ για τους υπόλοιπους αρχίζει η διαδικασία της εκτέλεσής τους.

Η συγκλονιστική επιστολή Καράνταη

Είναι συγκλονιστική μία επιστολή που έστειλε ο Μιχάλης Καράνταης στους δικούς του και στην οποία, επιδεικνύοντας αφάνταστο μεγαλείο ψυχής, όχι μόνο δεν δείχνει να λιποψυχεί, αλλά απεναντίας προσπαθεί να δώσει κουράγιο στους γονείς του. Έγραφε σ’ εκείνη την επιστολή, που την έχουμε στο αρχείο μας:


«Προς την οικογένειά μου.

Αγαπητοί μου γονείς. Μάθετε ότι στις 3 Ιουλίου θα εκτελεσθώ. Δεν θέλω να σας λυπήσει αυτό. Πρέπει να είστε υπερήφανοι και να με ξεχάσετε μία μέρα, θα αμοιφθείτε με το παραπάνω.

Για ότι υποφέρατε για μένα θέλω να με συγχωρέσετε. Προπάντως εσύ μαμά, θέλω να με ξεχάσεις και να αφοσιωθείς στα άλλα παιδιά σου. Πες ότι δεν με γέννησες, ότι δεν είχες κανένα παιδί με το όνομα Μιχάλης.

Επίσης κι’ εσύ πατέρα και αδελφές μου, πρέπει να φανείτε γενναίοι και να παρηγορήσετε τη μαμά μου και τα άλλα αδέλφια μου.

Σας χαιρετώ και σας φιλώ για πάντα. Ο αγαπητός σας

Μιχάλης» 1


Η εκτέλεση

Όπως προαναφέραμε, η εκτέλεση των δύο φλογερών αγωνιστών της Ελευθερίας, Μιχάλη Καράνταη και Γιώργου Βακαλόπουλου, έγινε στις 3 Ιουλίου 1942 στην περιοχή του αεροδρομίου της Μίκρας. Σύμφωνα με το αστυνομικό δελτίο εκείνης της μέρας, εκτελέστηκαν οι:

Βακαλόπουλος Γεώργιος του Φωτίου και της Ελένης, κουρέας, κάτοικος Τούμπας

Καράνταης Μιχαήλ του Κυριάκου και της Αναστασίας, κάτοικος Θεσσαλονίκης, πλατεία Κανάρη 34

Δημόλας Λάζαρος του Δημητρίου και της Αγνής, ετών 38, εργάτης εκ Σιατίστης Κοζάνης

- Τσιτσάρης Θωμάς του Κωνσταντίνου και της και της Βασιλικής ετών 39 εκ Σιατίστης Κοζάνης

- Τσιτσάρης Γεώργιος του Στεφάνου και της Ελένης, ετών 29, εργάτης εκ Σιατίστης Κοζάνης.

- Ιωάννογλου Νικόλαος του Δημητρίου και της Σοφίας, ετών 32, καφεπώλης, κάτοικος Τριανδρίας

Κατερτζόπουλος Ηλίας του Νικολάου και της Μαρίας, ετών 20, ελαιοχρωματιστής, κάτοικος συνοικισμού Αγίας Φωτεινής Θεσσαλονίκης

Μπέλιος Γεώργιος του Αντωνίου και της Μαρίας, ετών 25, εργάτης, κάτοικος Θεσσαλονίκης οδός Μωρέας 17

Πασχαλίδης Πασχάλης του Ιωάννου και της Φωτεινής, ετών 32, γεωπόνος εκ Γαργαλίάνων Μεσσηνίας, κάτοικος Γιαννιτσών

Η στάση των δωσίλογων

Κι ενώ ήταν αυτή η υπέροχη πατριωτική στάση των αγωνιστών της Ελευθερίας μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, οι δοσίλογοι συνεργάτες των Γερμανών, προσπαθούσαν να πλειοδοτήσουν σε ενέργειες καταδίκης των … «κακοποιών» που στρέφονταν κατά των κατακτητών.

Με αφορμή το σαμποτάζ των Καράνταη-Βακαλόπουλου στο Ντεπώ και τη σύλληψή τους, ο υπουργός Προεδρίας της κυβέρνησης των κουίσλιγκς, Λεωνίδας Τσιριγώτης 2, απέστειλε προς τον Γενικό Διοικητή Μακεδονίας έγγραφο εκφράζοντας «την βαθυτάτην μου λύπην διότι αι Ελληνικαί Αρχαί δεν δύνανται να παρακολουθήσωσι λυσιτελώς την κακοποιόν δράσιν των ελαχίστων αυτών κακοποιών και εκμεταλλευτών Ελλήνων». Δίνοντας εντολή στα όργανα Ασφάλειας να εντείνουν την προσπάθεια για την κατάπνιξη αυτών των δραστηριοτήτων, ενώ κατέληγε ως εξής:

«Είναι απόλυτος ανάγκη να κατανοηθεί ότι ύψιστον πατριωτικόν καθήκον επιβάλλει την άνευ οίκτου κατάπνιξιν παρόμοιων αποπειρών, επαφιεμένης πάσης πρωτοβουλίας εις τα προς τούτο όργανα», έλεγε σ' εκείνο το κατάπτυστο έγγραφο.3

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Σπύρος Κουζινόπουλος, Ελευθερία, η άγνωστη ιστορία της πρώτης παράνομης οργάνωσης και εφημερίδας της Κατοχής, Καστανιώτης, Θεσσαλονίκη 1986, σ. 21

2. Τσιριγώτης Λεωνίδας (1890-1971). Γιατρός στη Σπάρτη. Εξελέγη βουλευτής Λακωνίας με το Λαϊκό Κόμμα στις εκλογές 1933, 1935 και 1936. Κατά την Κατοχή διορίσθηκε υφυπουργός γενικός διοικητής Ηπείρου, στη συνέχεια Μακεδονίας και τέλος υφυπουργός παρά τω Πρόεδρω της Κυβερνήσεως στις Κυβερνήσεις Τσολάκογλου και Λογοθετόπουλου (21.10.1941-21.3.1943).

3.  ΙΑΥΕ, 1942, Κατοχική Κυβέρνηση, φακ. 5/IV/8: Ελληνική Πολιτεία. Υπουργείο των Εσωτερικών. Γενική Γραμματεία. Διεύθυνσις Διοικήσεως. Αριθ. Πρωτ. Εμπ. 109, Αθήνα 19 Φεβρουαρίου 1942

Πηγή: Σπύρος Κουζινόπουλος - Φάρος του Θερμαϊκού

{[['']]}

Μικρά Ασία, καλοκαίρι 1921: Η τελευταία επίθεση πριν την καταστροφή

100 χρόνια πριν, τέλη Ιουνίου του 1921, άρχισε η τελευταία προέλαση του ελληνικού στρατού από τις ήδη προχωρημένες θέσεις του στο Αφιόν Καραχισάρ στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Η επίθεση ανακόπηκε τον Αύγουστο στον ποταμό Σαγγάριο, το καταστροφικό τέλος της Μικρασιατικής εκστρατείας, ένα χρόνο μετά, πλησίαζε. Οι επεκτατικές βλέψεις της αστικής τάξης με τις πλάτες της Αντάντ κατέληξαν σε τραγωδία.

Η Μεγάλη Ιδέα ήταν η κυρίαρχη ιδεολογία του ελληνικού κράτους μέχρι το 1922. Το κεντρικό της συστατικό ήταν η επέκταση των συνόρων του ελληνικού κράτους. Ωστόσο, δεν ήταν μια συνεκτική ιδεολογία. Ένα μέρος των Ελλήνων φαντασιωνόταν την επανάληψη ενός γεγονότος σαν την ελληνική επανάσταση, όπως η κρητική επανάσταση, το ριζοσπαστικό κίνημα στα Ιόνια νησιά ή στη Σάμο. Παράλληλα, το αίτημα αυτό συνδεόταν με μια δημοκρατική επανάσταση απέναντι στο οθωμανικό αυταρχικό καθεστώς. Ωστόσο, το εκσυγχρονιστικό κομμάτι της ελληνικής αστικής τάξης φανταζόταν την επέκταση με αμιγώς οικονομικούς όρους και με τυπικά στρατιωτικά μέσα, όπως οι Βαλκανικοί Πόλεμοι. 

Η κατοχή της Σμύρνης το 1919 αποτέλεσε μια εντελώς διαφορετική περίπτωση. Ο ελληνικός στρατός εμφανίστηκε ως εκπρόσωπος μιας μεγάλης συμμαχίας δημοκρατικών κρατών που μόλις είχε νικήσει στο Μεγάλο Πόλεμο. Θα αναλάμβανε την επιτήρηση μιας ζώνης γύρω από την Σμύρνη στα παράλια, όπως και οι άλλοι συμμαχικοί στρατοί. Θα ήταν ένας στρατός κατοχής χωρίς η Ελλάδα να έχει δικαιώματα επί της Σμύρνης και της ευρύτερης ηπειρωτικής της περιοχής. Στο πλαίσιο όμως της αυτοδιάθεσης των εθνών, δινόταν η δυνατότητα μετά από πέντε χρόνια να διεξαχθεί ένα δημοψήφισμα και οι κάτοικοι «ελεύθερα» θα αποφάσιζαν το μέλλον της περιοχής. Προφανώς όμως η Ελλάδα πίστευε ότι, εκ των πραγμάτων, θα «κέρδιζε» το δημοψήφισμα. Η Σμύρνη εκείνη την εποχή είχε περίπου 270.000 πληθυσμό εκ των οποίων 140.000 ελληνορθόδοξοι. Στο ευρύτερο βιλαέτι Σμύρνης όμως το μουσουλμανικό στοιχείο αποτελούσε πλειοψηφία. Με άλλα λόγια, η στρατιωτικοποίηση της λύσης αποτελούσε τη μοναδική ρεαλιστική διέξοδο.

Τα περιστατικά απόρριψης του πολέμου και του χαρακτήρα του από τους στρατιώτες του μετώπου αυξάνονταν

Στις 10 Αυγούστου 1920 υπογράφηκε η Συνθήκη των Σεβρών, η οποία καθόριζε τους όρους ειρήνης των Συμμάχων με την ηττημένη Οθωμανική αυτοκρατορία. Στις 2/15 Μαΐου 1919 ελληνικά στρατεύματα αποβιβάσθηκαν στη Σμύρνη και κατέλαβαν την πόλη και τις γύρω περιοχές. Και ενώ ο Σουλτάνος δέχθηκε την συνθήκη, οι Νεότουρκοι με επικεφαλής τον Μουσταφά Κεμάλ δεν την αναγνώρισαν ξεκινώντας ανταρτοπόλεμο με την Αντάντ και τους Έλληνες συμμάχους της. Σύντομα λοιπόν ο ελληνικός στρατός χρειάστηκε να προχωρήσει σε επιχειρήσεις εκτός της Ζώνης της Σμύρνης με το σκεπτικό βέβαια να προσαρτήσει και νέα εδάφη στην κατεχόμενη περιοχή. 

Στις 6 Ιουνίου του 1920 η ελληνική στρατιά άρχισε να προελαύνει προς βορρά και έως το τέλος του Οκτωβρίου είχε πετύχει να καταλάβει τη γραμμή Νικομήδεια – Προύσα – Ουσάκ. Τον Νοέμβριο του 1920, η Ηνωμένη Αντιπολίτευση θα επικρατήσει στις εκλογές με κεντρικό σύνθημα «Οίκαδε», δηλαδή πίσω στο σπίτι. Ο Βενιζέλος δεν θα εκλεγεί ούτε καν βουλευτής και θα αποχωρήσει από τη χώρα. Η στρατιά της Μικράς Ασίας θα χάσει τους φιλοβενιζελικούς επικεφαλής αξιωματικούς της. Ταυτόχρονα, ο Κεμάλ θα εδραιωθεί στην τουρκική ενδοχώρα, ενώ η επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου, συμμάχου του ηττημένου Γερμανού Κάιζερ, θα δυσαρεστήσει τις συμμαχικές κυβερνήσεις.

Την ίδια στιγμή η κατάσταση του ελληνικού στρατού μάλλον δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ιδανική. Σύμφωνα με τον Γεώργιο Χασιώτη, οι μεραρχίες δύσκολα αντικαθίσταντο. Η διασπορά των δυνάμεων και η έλλειψη στρατηγικών εφεδρειών επιμήκυνε τον χρόνο παραμονής στο μέτωπο και μείωνε τον χρόνο ξεκούρασης. Η κοινωνική σύνθεση του στρατεύματος ενέτεινε τη δυσαρέσκεια του πολέμου, καθώς οι στρατευμένοι αγρότες επιθυμούσαν την επιστροφή στις εργασίες τους. Σε περιόδους μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεων η εξάντληση και η κόπωση ήταν σχεδόν σε απόλυτο βαθμό. Οι περιπτώσεις εγκατάλειψης τραυματιών στο πεδίο της μάχης και η προοπτική του θανάτου ή της αιχμαλωσίας προκαλούσε συναισθήματα τρόμου και φόβου στους οπλίτες. 

Η αντικατάσταση από άλλες μονάδες ή η οπισθοχώρηση από το κύριο μέτωπο του πολέμου γίνονταν αντιληπτή ως «απελευθέρωση» από τις σκληρές συνθήκες της στρατιωτικής ζωής και δημιουργούσε προσδοκίες για αποχώρηση από το μέτωπο και επιστροφή στην Ελλάδα. Η ακύρωση αυτών των προσδοκιών προκαλούσε στους οπλίτες οργή και αγανάκτηση. Τα νέα για επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των οικογενειών τους καθιστούσε το αίτημα για πάση θυσία επιστροφή στην Ελλάδα επιτακτικό. Ταυτόχρονα, στις κατεχόμενες περιοχές ο ελληνικός στρατός προσπαθούσε να αντιμετωπίσει το τουρκικό αντάρτικο και να ελληνοποιήσει τους τομείς κατοχής ασκώντας τρομοκρατία και βία στον μουσουλμανικό πληθυσμό.

Η προέλαση των ελληνικών δυνάμεων από το Αφιόν Καραχισάρ (είχε καταληφθεί από τον Μάρτιο του 1921) άρχισε στις 30 Ιουνίου 1921, ενώ το Εσκί Σεχίρ καταλήφθηκε στις 6 Ιουλίου. Η επίθεση συνεχίστηκε μέχρι την ήττα του ελληνικού στρατού τον Αύγουστο μετά τη διάβαση του ποταμού Σαγγάριου. Η κατάσταση είχε επιδεινωθεί για την ελληνική πλευρά καθώς τα χορηγούμενα τρόφιμα ήταν σε αποσύνθεση, αδύνατον να καταναλωθούν, ακόμα και να παρασκευασθούν. Παράλληλα, μεγάλος αριθμός τραυματιών, ελλείψει υγειονομικού υλικού και μεταγωγικών εγκαταλείπονταν χωρίς περίθαλψη και διατροφή, αρκετοί οδηγούνταν στο θάνατο ή την αιχμαλωσία. 

Έτσι, το φαινόμενο της ανυποταξίας και λιποταξίας εντείνονταν μετά τις μάχες στο Σαγγάριο. Οι αξιωματικοί εφάρμοζαν μία σειρά πειθαρχικών μέτρων κατά την καθημερινή επαφή με τους στρατιώτες που δεν προβλέπονταν από τον στρατιωτικό κανονισμό προκαλώντας αγανάχτηση. Τα περιστατικά απόρριψης του πολέμου και του χαρακτήρα του από τους στρατιώτες του μετώπου και τους επιστρατευμένους αυξάνονταν. Όσο οι συνθήκες στράτευσης και η πραγματικότητα του πολέμου εξανέμιζαν τον εθνικό ιδεαλισμό, εκδηλώνονταν παθητικές ή ενεργητικές αντιστάσεις.

Παράλληλα, ο Κεμάλ με μυστική συμφωνία με τους Γάλλους ακύρωσε τη συνθήκη των Σεβρών, ενώ οι Γάλλοι εγκατέλειψαν την Κιλικία αφήνοντας άφθονο πολεμικό υλικό στα χέρια των Τούρκων. Στις 13 Αυγούστου του 1922 ο ενισχυμένος Κεμαλικός στρατός πραγματοποίησε την κύρια προσβολή των ελληνικών γραμμών με γενική επίθεση στην πλέον αδύναμη θέση τους, στο Αφιόν Καραχισάρ. Η γραμμή του μετώπου διασπάστηκε και ξεκίνησε η υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων η οποία σύντομα έλαβε τη μορφή κατάρρευσης. Στις 8 Σεπτεμβρίου οι πρώτοι Τούρκοι στρατιώτες μπήκαν στη Σμύρνη και στις 13 ξεκίνησε η καταστροφή του ελληνορθόδοξου πληθυσμού. Το αποτέλεσμα ήταν πάνω από ένα εκατομμύριο ορθόδοξοι χριστιανοί να βρεθούν πρόσφυγες σε μια διαλυμένη και ηττημένη Ελλάδα

Πηγή: Κώστας Παλούκης - "Πειν"

{[['']]}

Ο γιατρός, ο αγωνιστής, ο μέγας πολιτικός, ο άνθρωπος Γιάννης Πασαλίδης

 Άφησε εποχή στη Θεσσαλονίκη, σημαδεύοντας την επί μισό σχεδόν αιώνα με την προσωπική του σφραγίδα ο Γιάννης Πασαλίδης.


Ως χειρούργος μαιευτήρας που είχε ξεγεννήσει εκατοντάδες γυναίκες της πόλης, εισπράττοντας αμοιβή από τις κυρίες της καλής κοινωνίας και εξετάζοντας δωρεάν τον γυναικόκοσμο των λαϊκών στρωμάτων. Ως υπερασπιστής των δικαίων του προσφυγικού κόσμου και του ποντιακού ελληνισμού. Ως βουλευτής Θεσσαλονίκης επί πέντε κοινοβουλευτικές περιόδους. Ως πρόεδρος κόμματο που κατόρθωσε να συνενώσει τις διάσπαρτες μετά τον εμφύλιο δυνάμεις της Αριστεράς, να δημιουργήσει την ΕΔΑ και λίγα χρόνια αργότερα να την αναδείξει αξιωματική αντιπολίτευση.

Η Θεσσαλονίκη που όλα αυτά τα χρόνια έμεινε σιωπηλή μπροστά στο έργο, το μεγαλείο και την τεράστια προσφορά του Γιάννη Πασαλίδη, του οφείλει πολλά. Και είναι αξιοσημείωτη η πρωτοβουλία που είχαν λάβει το Μάϊο του 2018 οι δήμοι Θεσσαλονίκης και Καλαμαριάς, που με παρότρυνση της Οργανωτικής Επιτροπής που δημιουργήθηκε για να τιμηθεί το έργο του, πραγματοποίησαν μία σημαντική  εκδήλωση μνήμης στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης, για τον μεγάλο πόντιο πολιτικό, παρουσία του τότε προέδρου της Βουλής Νίκου Βούτση, με αφορμή τη συμπλήρωση τότε 50 χρόνων από το θάνατό του.

Ποιος ήταν ο Γιάννης Πασαλίδης

 

Ο Γιάννης Πασαλίδης, Πόντιος την καταγωγή, γεννήθηκε στην Κουταΐδα του Καυκάσου, το 1880, από Σανταίους γονείς, φτωχούς αγρότες. Παρά τις οικονομικές δυσκολίες και χάρη στον αδελφό του που τον βοήθησε, άρχισε το 1896 τις σπουδές του στο ρωσικό γυμνάσιο της Τιφλίδας, κι όταν το τελείωσε, σπούδασε ιατρική στην Οδησσό, ενώ το πτυχίο Ιατρικής το πήρε από το πανεπιστήμιο Λομονόσοφ της Μόσχας, καθώς  είχε αποβληθεί από την Οδησσό λόγω πολιτικών φρονημάτων. Μιλούσε έξι γλώσσες αλλά λάτρευε την ποντιακή διάλεκτο και είχε τεράστια ευαισθησία απέναντι στον πολιτισμό και το λαό του Πόντου.

Με το αριστερό κίνημα συνδέθηκε πολύ νωρίς και το 1903, σε ηλικία 18 ετών και  προσχώρησε στις τάξεις του Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος της Ρωσίας (ΣΔΕΚΡ), παρακολουθώντας από κοντά την εξέγερση των ναυτών του θωρηκτού Ποτέμκιν, το 1905 στην Οδησσό.

Το 1917, κατά την Οκτωβριανή Επανάσταση, ο Πασαλίδης εκλέχτηκε βουλευτής στη Γεωργία με το κόμμα των μενσεβίκων κι έναν χρόνο αργότερα, το 1918, αναδείχτηκε πάλι βουλευτής στην τοπική Βουλή αναλαμβάνοντας τα καθήκοντα του υπουργού εξωτερικών.

Το "πείραμα" της Γεωργίας

Το πείραμα της μενσεβικικής Γεωργίας με εντελώς διαφορετικούς όρους από αυτούς που ακολουθούσαν οι μπολσεβίκοι, έγινε κατορθωτό χάρη στην ανοχή της Σοβιετικής Ρωσίας. Μάλιστα, όπως αναφέρει ο εγγονός του Πασαλίδη, Γιάννης Νισύριος, είχε πραγματοποιηθεί συνάντηση μεταξύ της μενσεβικικής κυβέρνησης της Γεωργίας και της ηγεσίας της Σοβιετικής Ρωσίας υπό τον Λένιν.

Φώτο: Oμιλία στη Πλατεία Αριστοτέλους

Μετά την επικράτηση των μπολσεβίκων και στη Γεωργία, ύστερα και από την είσοδο των σοβιετικών στρατευμάτων, ο Πασαλίδης φεύγει στο Βερολίνο και παραμένει εκεί για έναν χρόνο. Το 1923, λίγο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, και ως διευθυντής του Ρωσικού Μαιευτηρίου Θεσσαλονίκης για μια επταετία προσφέρει πλούσιο κοινωνικό έργο.  Εκεί, άσκησε αφιλοκερδώς το ιατρικό λειτούργημα και απέκτησε το προσωνύμιο «ο γιατρός του λαού».

Εκπρόσωπος των προσφύγων

Εκείνη την περίοδο, ο Πασαλίδης ιδρύει το «Σύλλογο Καυκασίων Θεσσαλονίκης» και εκδίδει το φιλολογικό περιοδικό "Μακρινές φωτιές", ενώ προεδρεύει σε δύο προσφυγικά συνέδρια. Στα τέλη του 1923, ο Πασαλίδης προσεγγίζει το πολιτικό ρεύμα του Αλέξανδρου Παπαναστασίου και εκλέγεται ως ανεξάρτητος σοσιαλιστής βουλευτής Θεσσαλονίκης με 41.397 ψήφους,  εκπροσωπώντας τους πρόσφυγες στη Βουλή που προέκυψε από τις εκλογές της 16ης Δεκεμβρίου 1923 .

Τρεις ημέρες μετά από εκείνες τις εκλογές, στις 19 Δεκεμβρίου 1923, ο Καυκάσιος πολιτικός, είναι οργανωτής, μαζί με τους Γ. Χατζηκυριάκο, Κων. Αγγελάκη, Α. Μπιράκη, Λ. Ιασωνίδη, Ε. Γονατά του μεγάλου λαϊκού συλλαλητηρίου στην πλατεία του Λευκού Πύργου, με αίτημα την κατάργηση της βασιλείας και την απομάκρυνση από την Ελλάδα της δυναστείας των Γλύξμπουργκ.

Φώτο: Με τον Γεώργιο Παπανδρέου

Συμμετοχή στην ίδρυση της "Ελευθερίας"

Αργότερα, τη δεκαετία του '30, υπήρξε ο ιδρυτής του μικρού Ελληνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος και βλέποντας την άνοδο του Ναζισμού στη Γερμανία και του φασισμού στην Ιταλία, προτείνει τη συνεργασία των Ελλήνων σοσιαλιστών με το “Παλλαϊκό Μέτωπο” που είχε δημιουργηθεί με πρωτοβουλία του ΚΚΕ και τη συμμετοχή του Αγροτικού Κόμματος, κάτι που τελικά δεν επιτεύχθηκε.

Όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στην Ελλάδα, επιβάλλοντας τον μεσαίωνα της χιτλερικής Κατοχής, ένα μήνα μετά την κατάκτηση της χώρας, ο Γιάννης Πασαλίδης πρωταγωνίστησε στη δημιουργία, στη Θεσσαλονίκη, της εθνικοαπελευθερωτικής οργάνωσης “Ελευθερία” που έχει καταγραφεί ως η πρώτη αντιστασιακή οργάνωση σε ολόκληρη την κατεχόμενη από τους Ναζί Ευρώπη.  Ιδρυτές της οργάνωσης "Ελευθερία", στις 15 Μαίου 1941, ήταν εκτός του προέδρου του ΣΚΕ Γιάννη Πασαλίδη, εκπρόσωποι του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ, καθώς επίσης ο δικηγόρος Θανάσης Φείδας ως εκπρόσωπος του "Αγροτικού Κόμματος", ο Γεώργιος Ευθυμιάδης από τη "Δημοκρατική Ένωση", αλλά και ο συνταγματάρχης Δημήτριος Ψαρρός, που ανέλαβε στρατιωτικός υπεύθυνος της οργάνωσης.

Όταν ύστερα από τέσσερις μήνες θα δημιουργηθεί το ΕΑΜ,  το Σοσιαλιστικό Κόμμα ήταν ένας από τους σχηματισμούς που προσχώρησαν στο ΕΑΜ και ο Γιάννης Πασαλίδης αναδείχθηκε ως μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ. Για εκείνη την υπέροχη αντιστασιακή του δράση, ο Πασαλίδης θα συλληφθεί από τους Γερμανούς, θα ανακριθεί από τη Γκεστάπο στο αρχηγείο της, στην οδό Τσιμισκή και θα φυλακιστεί για σύντομο χρονικό διάστημα στο κάτεργο του Γεντί-Κουλέ.

Μετά την απελευθέρωση, ο Πασαλίδης, συνεχίζοντας τον αγώνα για ομαλότητα και δημοκρατικές ελευθερίες, ιδρύει τους “Δημοκρατικούς Συλλόγους Μακεδονίας”, ενώ τραυματίζεται σοβαρά, αλλά κατορθώνει να επιζήσει, όταν εκδηλώνεται δολοφονική εναντίον του επίθεση στις 27 Αυγούστου 1945, ενώ είναι ομιλητής σε συγκέντρωση στη Βέροια. Καθώς είναι αντίθετος με την αποχή από τις εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946, αλλά και με την πολιτική του ένοπλου αγώνα, διαχωρίζει τη θέση του από τον Ζαχαριάδη. Παρ' όλα αυτά, συλλαμβάνεται ως “επικίνδυνος κομμουνιστής” την παραμονή της Πρωτομαγιάς του 1947 για να εξοριστεί στον Άη-Στράτη, η εκτόπιση όμως θα αποτραπεί την τελευταία στιγμή, χάρη στο κύμα διαμαρτυρίας από τα σοσιαλιστικά κόμματα των μεγαλύτερων Ευρωπαϊκών χωρών

H ίδρυση της ΕΔΑ

Άρθρο του Πασαλίδη το 1947 για Εμφύλιο

Μετριοπαθής, προσηλωμένος στον κοινοβουλευτισμό αλλά και στην ενότητα όλων των δυνάμων της Αριστεράς, ο Γιάννης Πασαλίδης έχαιρε σεβασμού και εκτίμησης. Με δική του πρωτοβουλία, ιδρύεται το 1951 η ΕΔΑ, ως συνασπισμός κομμάτων και ορίζεται ομόφωνα πρόεδρός της. Οι άοκνες προσπάθειές του για τη «συγκρότηση μιας δημοκρατικής Αριστεράς, που θα διασφαλίσει με τους αγώνες της και στη χώρα μας γαλήνη και λευτεριά», είχαν τελεσφορήσει. Ως πρόεδρος της ΕΔΑ και ως βουλευτής θα πρωταγωνιστήσει μέχρι το 1967.

Ο Γιάννης Πασαλίδης πέθανε στις 15 Μαρτίου 1968 φρουρούμενος από τα όργανα της Χούντας, που τον είχε θέσει σε κατ’ οίκον περιορισμό, φυλακίζοντάς τον κατ΄ουσία επί 11 μήνες στο σπίτι του, στη γωνία Χρυσοστόμου Σμύρνης 23 με Τσιμισκή, με περιπόλους της αστυνομίας και της Ασφάλειας να βρίσκονται επί 24ώρου βάσεως έξω από το σπίτι.

Ο ελληνικός λαός, που τόσο πολύ αγάπησε τον Γιάννη Πασαλίδη, δεν θα πληροφορηθεί τη μεγάλη απώλεια, καθώς οι λογοκριμένες από τη χούντα  εφημερίδες δεν ανέφεραν το παραμικρό για  το θάνατό του. Και στο αγγελτήριο θανάτου του, που δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες "Μακεδονία" και “Απογευματινή”, αναγραφόταν μόνο η ιδιότητα του γιατρού και όχι του πολιτικού! Η κηδεία του ιδρυτού και προέδρου της ΕΔΑ, που ήταν σε κατ’ οίκον περιορισμό, όπως όλοι οι πολιτικοί, έγινε υπό το άγρυπνο μάτι της χωροφυλακής, εν μέσω κλίματος άγριας  αστυνομοκρατίας.

Ο γιατρός, βουλευτής και πρόεδρος της ΕΔΑ Γιάννης Πασαλίδης ανήκει στους πολιτικούς που λάμπρυναν με το πέρασμά τους το κοινοβούλιο της μεταπολεμικής Ελλάδος, αλλά και την πολιτική και κοινωνική ζωή της Θεσσαλονίκης. Ήταν ο μετριοπαθής ηγέτης της αριστεράς, τον οποίο όμως διέκρινε πάντοτε δυναμισμός και μαχητικότητα, στα πενήντα και πλέον χρόνια που αγωνίσθηκε για τα δημοκρατικά του πιστεύω. Ο Γιάννης Πασαλίδης είχε κρίση, είχε σωστές ιδέες και μπορεί βέβαια να μη πραγματοποίησε όλα τα όνειρά του, τελικά όμως κατάφερε να κερδίσει τη μεγάλη αναγνώριση και εκτίμηση φίλων και εχθρών, προσφέροντας τεράστιες υπηρεσίες στον ελληνικό λαό αλλά και στη Θεσσαλονίκη ιδιαίτερα.

Πηγή: Σπύρος Κουζινόπουλος - left.gr

{[['']]}

Η εκτέλεση της ηρωίδας Κούλας Ελευθεριάδου

Στο σημείο που αρχίζει το δάσος του Σέϊχ Σου, στη συνοικία του Αγίου Παύλου Θεσσαλονίκης, κοντά στην οδό Ηπείρου και δίπλα σχεδόν σε κατοικημένη περιοχή, διατηρείται ακόμη ένα εγκαταλειμμένο εδώ και πολλά χρόνια νεκροταφείο. 

Ανάμεσα στους χορταριασμένους και πνιγμένους από τα πεύκα τάφους που υπάρχουν εκεί, ξεχωρίζει το μνήμα της ηρωίδας της Εθνικής Αντίστασης Κούλας Ελευθεριάδου, που εκτελέστηκε στις 6 Μάϊου 1947, πάνω στον ανθό της νιότης της, σε ηλικία μόλις 23 χρόνων.

Ήταν η ηρωίδα που όταν στις 26 Οκτωβρίου 1943 η νεοσύστατη ακόμη τότε ΕΠΟΝ και το ΕΑΜ Νέων οργάνωσαν διαδήλωση εκατοντάδων νέων στους κεντρικούς δρόμους της Θεσσαλονίκης, για να γιορτάσουν την 31η επέτειο απελευθέρωσης της πόλης από τον Οθωμανικό ζυγό, πρόταξε τα στήθια της στους οπλισμένους σαν αστακούς Γερμανούς στρατιώτες που πήγαν για να διαλύσουν την κινητοποίηση. 

Και ήταν η ίδια η Κούλα Ελευθεριάδου που στην άλλη μαχητική διαδήλωση χιλιάδων φοιτητών και άλλων κατοίκων της Θεσσαλονίκης, στις 25 Μαρτίου 1944, στεφάνωσε εκ μέρους της ΕΠΟΝ την προτομή του Ναυάρχου Βότση, μπροστά στο Λευκό Πύργο, αψηφώντας τις μπούκες των χιτλερικών πολυβόλων που ήταν στραμμένα κατά του πλήθους.


Ριζοσπάστης 7 Μαίου 1947

Η υπέροχη πατριωτική της δράση

Ο τότε Β΄ Γραμματέας της ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης, Λευτέρης Ελευθερίου, περιέγραψε με θαυμασμό την παράτολμη πατριωτική στάση της ατρόμητης Επονίτισας κατά τον εορτασμό εκείνων των δύο εθνικών επετείων:

“Η Κούλα Ελευθεριάδου έδωσε μαχητικό παρόν στις 26 Οκτώβρη 1943 όταν οι Γερμανοί θέλουν να χτυπήσουν τη διαδήλωση για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Η ηρωίδα Κούλα, τη στιγμή που ο Γερμανός περνά το δάχτυλό του στη σκανδάλη του πολυβόλου, περιτυλίγεται την ελληνική σημαία και με σταθερό και περήφανο βήμα προχωρεί αργά πάνω στο πολυβόλο. Η γερμανική βία ηττάται και ο Γερμανός παραμερίζει το πολυβόλο και αφήνει τη διαδήλωση να περάσει. Η Κούλα Ελευθεριάδου βρίσκεται στο Πάνθεον των ηρωίδων και ηρώων του απελευθερωτικού αγώνα [...]

Μετά το μαχητικό, μαζικό γιορτασμό της 26ης Οκτώβρη 1943, ο εορτασμός της 25ης του Μάρτη 1944 μέσα στο νέο κλίμα που γίνεται, αποκτά ξεχωριστή σημασία. Είναι η απάντηση της νεολαίας και του λαού στους Γερμανούς κατακτητές και τους συνασπισμένους γερμανοπροδότες. Το φοιτητικό στεφάνι στην προτομή του Βότση κατέθεσε η ηρωίδα Επονίτισα Κούλα Ελευθεριάδου. Ο χείμαρρος των φοιτητών και των φοιτητριών μετά το Βότση πήγε και στεφάνωσε το άγαλμα του Καρατάσιου...”

Το μνήμα της Κούλας Ελευθεριάδου όπως σώζεται ακόμη στο ερειπωμένο νεκροταφείο του Αγίου Παύλου

Ποια ήταν

Η Κούλα Ελευθεριάδου γεννήθηκε το 1923 στο Σοχό Λαγκαδά Θεσσαλονίκης από αγρότες γονείς. Το 1942, εντάχθηκε στο ΕΑΜ Νέων και λίγο αργότερα στην ΕΠΟΝ, αμέσως μετά τη δημιουργία αυτής της μεγαλύτερης στα ελληνικά χρονικά οργάνωσης της νεολαίας. Και όταν κάποια στιγμή εγκαθίσταται με την οικογένειά της στην πόλη της Θεσσαλονίκης, συνδέεται αμέσως με τις εθνικοπελευθερωτικές οργανώσεις και κυρίως με την οργάνωση της ΕΠΟΝ, παίρνοντας δραστήρια μέρος στον αγώνα ενάντια στους κατακτητές.

Ύστερα από τη μεγαλειώδη διαδήλωση της 25ης Μαρτίου 1944 για τον εορτασμό της εθνικής επετείου, η ηρωίδα συλλαμβάνεται από άνδρες της Ειδικής Ασφάλειας και ταγματασφαλίτες που την παραδίδουν για ανάκριση στον αιμοβόρο τύραννο της κατοχής Παρθενίου. Στα χέρια του δήμιου αυτού, η Κούλα υπέστη φοβερά βασανιστήρια. Παρ΄ όλα αυτά όμως δεν λύγισε και οι ανακριτές της δεν κατάφεραν να της αποσπάσουν καμιά ομολογία, ούτε λέξη για τους συντρόφους της και τον μηχανισμό της ΕΠΟΝ.

Καθώς οι κατακτητές και οι συνεργάτες τους δεν βρίσκουν σε βάρος της κανένα ενοχοποιητικό στοιχείο, την αφήνουν ελεύθερη τον Αύγουστο του 1944, οπότε συνεχίζει την υπέροχη πατριωτική της δράση και η απελευθέρωση τη βρίσκει γραμματέα της Αχτιδικής Επιτροπής Ανατολικών Συνοικιών Θεσσαλονίκης του ΚΚΕ.

Το ανώμαλο μεταπελευθερωτικό καθεστώς που προέκυψε στη χώρα και την οδήγησε στον Εμφύλιο, αποφασίζει να τιμωρήσει την ηρωίδα για τον εθνικοαπελευθερωτικό της αγώνα. Έτσι η Κούλα Ελευθεριάδου συλλαμβάνεται από την Αστυνομία τον Ιανουάριο του 1947 και παραπέμπεται στο Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης τέσσερις μήνες αργότερα, στις 2 Μάϊου 1947, μαζί με τους αγωνιστές Γρηγόρη Ελευθεριάδη και Βασίλη Παναγόπουλο και με την κατηγορία της “στρατολόγου συμμοριτών”, ότι δηλαδή έπειθε παλιούς και νέους αγωνιστές να βγουν στο βουνό για να καταταγούν στον στρατό των ανταρτών, το ΔΣΕ.

Στα κελιά της απομόνωσης κρατούνταν οι μελλοθάνατοι πριν οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα

Η απολογία της ηρωίδας

Η νεαρή επονίτισα αντιμετωπίζει τους κατηγόρους της με θάρρος και αποφασιστικότητα και η απολογία της στο στρατοδικείο, εκπλήσσει κι αυτούς που τη δικάζουν. Στο δικαστήριο, καταπίπτει και το σενάριο που αναπτύσσει ο μοναδικός μάρτυρας κατηγορίας, που ήταν ο περιβόητος ενωμοτάρχης και αρχιβασανιστής της Ασφάλειας, Ιωάννης Παρθενίου, ότι η νεαρή επονίτισα δρούσε ως “στρατολόγος” με το ψευδώνυμο “Μαρία”

Έκκληση για αποτροπή εκτέλεσης

“Μου προξένησε κατάπληξη όταν με κατηγόρησαν για “στρατολόγο”. Δεν είμαι η “Μαρία”, δεν ξέρω καμιά “Μαρία”, είμαι η Κούλα Ελευθεριάδου”, θα πει στο στρατοδικείο και θα αναφέρει τους αγώνες της στα μαύρα χρόνια της Κατοχής: 

“Οργανώθηκα το 1942 στην Αντίσταση. Πολέμησα στις γραμμές της με πείσμα τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους. Αυτό ήταν το καθήκον μου. Αργότερα έγινα μέλος του ΚΚΕ που ξέρω πως πρώτο σήκωσε τη σημαία της Εθνικής Αντίστασης. Για τους αγώνες μου αυτούς προδόθηκα και πιάσθηκα από τους Γερμανούς. Κλείσθηκα στις φυλακές και βασανίστηκα απάνθρωπα από τον δήμιο Μάξ. Δεν είπα όμως τίποτα και αυτό είναι προς τιμή μου. Στην απελευθέρωση ο καταδότης μου Τζεβελέκης ήταν ελεύθερος. Δεν θέλησα να τον εκδικηθώ [...] Μετά τη Βάρκιζα δούλεψα σαν μέλος του κόμματος στη συνοικία μου. Η υγεία μου είχε κλονισθεί και έκανα συχνά αιμοπτύσεις. Με πιάσανε στον κεντρικότερο δρόμο της Θεσσαλονίκης, την οδό Αγίου Δημητρίου”.

Ο Βασιλικός Επίτροπος του Στρατοδικείου Ταμβακάς που την αποκαλεί προκλητικά “Βουλγάρα”, της ζητάει να καταδώσει τους συντρόφους της για να σωθεί. “Πες μας ποιοι είναι οι παραπάνω από σένα, να τους πιάσουμε και να τους σκοτώσουμε για να ησυχάσει ο τόπος και να σωθείς κι εσύ. Η μήπως φοβάσε μη σε σκοτώσει το κόμμα;”, συνεχίζει να την προκαλεί ο Ταμβακάς, που είχε πάρει στο λαιμό του, στέλνοντας στο εκτελεστικό απόσπασμα, δεκάδες αγωνιστές της Θεσσαλονίκης .

Το ράπισμα στον δήμιο Παρθενίου

“Το κόμμα μου δεν μου είπε ποτέ να σκοτώσω κανένα”, θα απαντήσει η κατηγορούμενη. Για να γίνει αμέσως κατήγορος των διωκτών της, όπως μεταδίδει ο τότε ανταποκριτής του Ριζοσπάστη στη Θεσσαλονίκη και αργότερα διευθυντής της Μακεδονίας, Κώστας Δημάδης:

“Μου προξενεί κατάπληξη πως σήμερα έρχεται σα μάρτυρας κατηγορίας ο Παρθενίου, και καταθέτει με τέτοιο πείσμα εναντίον μου, αυτός που όταν στις 25 Μαρτίου 1943 στεφανώναμε το άγαλμα του Βότση, μας πυροβολούσε με πιστόλι μαζί με τους Γερμανούς, ενώ οι άλλοι χωροφύλακες τάχθηκαν με το μέρος μας. Θα μείνει κατάπληκτος ο κόσμος όταν μάθει πως ύστερα από όλα αυτά σήμερα δικάζομαι από ελληνικό στρατοδικείο”.

Καταλήγοντας η νεαρή αγωνίστρια δεν διστάζει να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν, καθώς λέει στους στρατοδίκες που τη δικάζουν:

"Θα δεχθώ ψύχραιμα την απόφαση σας, με πλήρη επίγνωση της θέσης μου και τη βεβαιότητα ότι έκανα το καθήκον μου σαν Ελληνίδα και σαν κομμουνίστρια, μέλος του ΚΚΕ..."

Εφημερίδα Ελευθερία 7-5-1947

Παρ' όλα αυτά, από εκείνο το δικαστήριο σκοπιμότητας η Κούλα Ελευθεριάδου και ο συνεπίθετός της Γρηγόρης Ελευθεριάδης (απλή συνωνυμία), καταδικάζονται από το Στρατοδικείο, δις εις θάνατο, ενώ ο συγκατηγορούμενός της Βασίλης Παναγόπουλος σε ισόβια.

Μετά από τρεις ημέρες η εκτέλεση

Τρεις μέρες αργότερα και συγκεκριμένα στις 6 Μαίου του 1947, η Κούλα Ελευθεριάδου με το χαμόγελο στα χείλη κι' αλύγιστη θα βαδίσει από τις φυλακές Επταπύργιου για το απόσπασμα, στο πευκόδασος του Αγίου Παύλου.

Στην εκτέλεση παρίσταται και ο βασιλικός επίτροπος Ταμβακάς που της διαβάζει την καταδικαστική απόφαση. Η Κούλα στα τελευταία της λόγια θα χτυπήσει στο πρόσωπο με ένα φλογερό κατηγορώ τους πρωταίτιους της κατάντιας του ελληνικού λαού και στον Ταμβακά θα πει ότι θα πληρώσει κάποτε για τα εγκλήματά του. Αμέσως ο Βασιλικός Επίτροπος θα προστάξει το πυρ. Όμως η Ελευθεριάδου δεν θα πεθάνει αμέσως, καθώς μερικοί στρατιώτες του εκτελεστικού αποσπάσματος δεν έριχναν εναντίον της αλλά στον αέρα. Την χαριστική βολή, της την έδωσε ο ίδιος ο Ταμβακάς.

Το τραγελαφικό στην υπόθεση είναι ότι την παραμονή ακριβώς του άδικου χαμού της νεαρής επονίτισας, ο πρωθυπουργός Δημήτριος Μάξιμος, είχε δηλώσει στον ανταποκριτή στην Αθήνα του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων ότι “θα εισηγηθώ εις την κυβέρνησιν όπως μη εκτελούνται αι υπό των Στρατοδικείων καταδικασθείσαι εις θάνατον γυναίκες”. !!

Σημειώνεται ότι εκείνο το διάστημα είχε ξεσπάσει ένα κύμα 200 και πλέον εκτελέσεων αγωνιστών της Αριστεράς και μεταξύ αυτών και των γυναικών Κούλας Ελευθεριάδη, Ειρήνης Γκίνη, Σοφίας Βαμβακάκη και Αθηνάς Καλπάκη.

Μια συγκινητική επιστολή

Η Κούλα Ελευθεριάδη σε όλο το διάστημα του αγώνα ενάντια στους κατακτητές και τους συνεργάτες τους, καθώς και σε όλη τη διάρκεια της δίκης, στάθηκε αγέρωχη, ακλόνητη και πιστή στα ιδανικά της.

Στο γράμμα που έστειλε την παραμονή της εκτέλεσής της στην οικογένειά της, γράφει:

"Αγαπημένοι μου,

Ο τέτοιος θάνατός μου ίσως να σας φανεί σαν ένα γερό χτύπημα. Όμως αν καλοσκεφτείτε θα βρείτε ότι καλύτερα που πεθαίνω για τα ιδανικά μου τίμια, που είναι και ιδανικά όλων των εργαζομένων, παρά να ζήσω άτιμη προδίδοντας το κόμμα μου, που στέκει πρωτοπόρο και καθοδηγεί το λαό μας στην πάλη του για Εθνική Ανεξαρτησία και Λαϊκή Λευτεριά. Είμαι περήφανη γιατί πεθαίνω σαν λαϊκή αγωνίστρια και μέσα από τις γραμμές του ηρωικού ΚΚΕ.

Στερνή μου επιθυμία για σας τους σπιτικούς μου είναι να πονέσετε, αγαπήσετε και δώσετε ότι μπορείτε στο Κόμμα που παλεύει για τα καθολικά λαϊκά συμφέροντα, στο Κόμμα που έλαχε σε μένα η τιμή να είμαι μέλος του.

Πες τε σ' όλες τις γνωστές κομμουνίστριες, ΕΑΜίτισσες, ΕΠΟΝίτισσες και όλες τις Δημοκράτισσες που παλεύουν για τα δικαιώματα και τη χειραφέτηση της Ελληνίδας, ότι τα φονικά βόλια του νεοφασισμού που τρύπησαν το στήθος μου, τους βάζουν καινούργια καθήκοντα για την οικονομική, πολιτική και κοινωνική απολύτρωση της Ελληνίδας.

Μην κλαίτε για το χαμό μου. Δεν χάθηκα. Επιτελώντας το εθνικό, λαϊκό, κομματικό μου καθήκον, πότισα κι εγώ με το λιγοστό μου αίμα, το δέντρο της Εθνικής Ανεξαρτησίας, της Λαϊκής Ενότητας και Λευτεριάς.

Εσύ Σοφία, ό,τι έκανες για μένα που δούλευα στο Κόμμα να συνεχίσεις να προσφέρεις ό,τι μπορείς σ' αυτό με τη βεβαιότητα ότι εκπληρώνεις με τη σειρά σου το καθήκον για την πραγμάτωση των ιδανικών που μ' ανέβασαν στη μεγάλη τιμή να πεθάνω γι' αυτά. Εσύ, αγαπημένη μου αδελφούλα Εφη, στέριωσε γερά τα πόδια σου στο έδαφος που πατάς, ακολούθησε με συνέπεια το δρόμο που άνοιξαν χιλιάδες ήρωες, λαϊκοί αγωνιστές. Σου αφήνω το ρολόγι μου για να με θυμάσαι για πάντα".

Πολλά-Πολλά φιλιά

Κούλα.


Την επομένη εκτέλεσης της ηρωίδας Κούλας Ελευθεριάδου, το Τομεακό Γραφείο της ΕΠΟΝ του Δυτικού Τομέα της Θεσσαλονίκης ανακοίνωνε ότι στη θέση της και τιμώντας τη μνήμη της, προχώρησε στην ένταξη στην οργάνωση, διακοσίων νέων επονιτών. Και όπως τόνιζε:

“Για μας τους επονίτες αγωνιστές, η Κούλα Ελευθεριάδου δεν είναι νεκρή. Ο θάνατος δεν μπόρεσε να τη λυγίσει. Όρθωσε το λεβέντικο παράστημά της απέναντι στις σφαίρες κι έγινε παράδειγμα ηρωϊσμού. Η θυσία της μίλησε στις ψυχές όλων μας”.

Πηγή: Σπύρος Κουζινόπουλος

{[['']]}

Ο ιερέας που πολέμησε στο Δημοκρατικό Στρατό και εκτελέστηκε στον εμφύλιο










Στις φυλακές στη Λάρισα μόλις είχε σημάνει σιωπητήριο για τους πολιτικούς κρατούμενους. Μέσα σε ένα μεγάλο θάλαμο γεμάτο ανθρώπους που είχαν καταδικαστεί για τις ιδέες τους, ένας άνδρας με μούσια που φορούσε ένα σκισμένο ράσο, καθόταν δίπλα στο παράθυρο μαζί με έναν συγκρατούμενο του και του υπαγόρευε.

«Λοιπόν Θανάση γράφε σε παρακαλώ», είπε με τρεμάμενη όλο συγκίνηση φωνή, αφού ο ίδιος δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει το δεξί του χέρι το οποίο ήταν ανάπηρο. Μια σφαίρα πριν μερικούς μήνες είχε κάνει θρύψαλα κόκκαλα και μύες.

«Είναι το στερνό μου γράμμα που στέλνω στο κοριτσάκι μου την Τασούλα. Φρόντισε να κάνεις καλά γράμματα» είπε στον συγκρατούμενο του ο οποίος με μια μύτη μολυβιού επάνω σε ένα τσιγαρόχαρτο περίμενε να του υπαγορεύσει.

«Εν Λαρίση 9/5/49

Αγαπημένο μου κορίτσι, υγιαίνω

Υγίαινε

Πόση θλίψη, πόση λύπη θα σου φέρει το γράμμα μου αυτό.

Ασφαλώς κόρη μου το ξέρω ότι θα λυπηθείς, μα όμως προκειμένου να μάθεις από άλλους, σου αναγγέλλω, εγώ ο ίδιος τη θανατική καταδίκη που μου υπεβλήθη.

Σφίξε παιδί μου την καρδιά σου, οπλίσου με θάρρος και υπομονή και δέξου με υπομονή τη δικαστική απόφαση που μου υπεβλήθη. Τώρα εσύ μένεις πίσω και εύχομαι να τελειώσουν γρήγορα τα βάσανά σου και να σταθείς παλικάρι για να αντέξετε όλοι μαζί τα παιδιά μου την σκληρότητα της ορφάνιας. Εγώ σε λίγο φεύγω. Μα ελπίζω κάποια μέρα, θα καταλάβετε και θα είστε υπερήφανα για τον πατέρα σας, που τόσο νέος έφυγε από τη ζωή. Κρατηθείτε γερά και αγαπημένα για να ξεπεράσετε κάθε δυσκολία που θα βρεθεί στο δρόμο σας. Κοριτσάκι μου δείξε θάρρος και μη φοβάσαι. Όλα έχουν ένα τέλος. Πριν κλείσω το γράμμα μου αυτό, δεν ξέρω αν έχω τύχη να σου γράψω άλλο, εύχομαι να αποφυλακιστείς γρήγορα και να βρεθείς στο χωριό μας μαζί με τα αδέλφια σου και τη γιαγιά σου που τόσο πολύ σας αγαπά. Ήτανε γραφτό της να σας μεγαλώσει αυτή.

Με πατρική άπειρη αγάπη

Ο πατέρας σου

Κυριάκος Ταμουρίδης»

Ο Κυριάκος Ταμουρίδης Έλληνας από τον Καύκασο ήρθε στην Ελλάδα το 1920.΄Ήρθε από το Μιτζικέρτ του Κάρς. Όταν έφτασε ήταν ήδη δάσκαλος και μαζί με την οικογένεια του εγκαταστάθηκε στους πρόποδες του Ολύμπου στην Ελασσόνα. Στο μακρύ και δύσκολο ταξίδι από τις άκρες τις μαύρης θάλασσας έφτασε στην χώρα μας ζωντανός μόνο εκείνος και ο αδερφός του. Τα υπόλοιπα 12 παιδιά της οικογένειας Ταμουρίδη, πέθαναν από αρρώστιες και κακουχίες στο δρόμο.

Ο Κυριάκος Ταμουρίδης εκτός από δάσκαλος του χωριού που ήταν αποφάσισε να χειροτονηθεί και να γίνει ιερέας. Ύστερα από λίγο καιρό έρχεται η ιταλική εισβολή, το έπος της Αλβανίας, η Γερμανική εισβολή και η κατοχή. Ο «πατήρ Κυριάκος» πλέον, δεν κάθεται με τα χέρια σταυρωμένα.

Οργανώνεται στο ΕΑΜ και αναπτύσσει έντονη αντιστασιακή δράση. Παράλληλα φροντίζει να μην πεινάσει κανείς στην περιοχή του. Οργανώνει συσσίτια και βρίσκεται πάντα εκεί που τον καλούν άνθρωποι που έχει ανάγκη.

Μάλιστα μαζί με το δεσπότη Κοζάνης Ιωακείμ οργανώνει τον κόσμο στο ΕΑΜ. Με τους πύρινους λόγους του στις εκκλησίες ξεσήκωνε τα πλήθη που διψούσαν για ελευθερία και μια καλύτερη ζωή. Του δώσανε το προσωνύμιο «Παπαφλέσσας».

Όταν τελείωσε η κατοχή και έφυγαν οι ναζί, οι πρώην συνεργάτες των Γερμανών άρχισαν να τρομοκρατούν τον κόσμο. Κύματα τρομοκρατίας, διωγμών, κλοπών, βιασμών έκαναν την Ελληνική ύπαιθρο, έναν δύσκολο τόπο. Διάφορες συμμορίες που δρούσαν στην περιοχή της Λάρισας των Τρικάλων και της Ελασσόνας, και που ουδέποτε είχαν σηκώσει όπλο να ρίξουν στον κατακτητή, τώρα έσπερναν τον τρόμο και τον όλεθρο απέναντι σε Έλληνες.

Ο παπα-Κυριάκος που είχε μπει σαν αγκάθι στο μάτι των συμμοριών κάνει αίτηση για να φύγει από την περιοχή και μετατίθεται στην Τσαριτσάνη, για να προστατέψει την οικογένειά του. Αλλά και εκεί του την είχαν στημένη διάφορα κακοποιά στοιχεία, κλέφτες, βιαστές, δολοφόνοι που στελέχωναν τις συμμορίες τον «κομμουνιστοφάγων» στην περιοχή.

Μια Κυριακή στις αρχές του 1947 τον περιμένουν έξω από την εκκλησία μετά τη λειτουργία για να τον συλλάβουν. Μπαίνουν στη μέση οι απλοί χωριανοί και φυγαδεύουν τον παπα-Κυριάκο. Ο ρασοφόρος δεν είχε άλλη επιλογή. Βγαίνει για δεύτερη φορά στο βουνό με τα τμήματα του Δημοκρατικού Στρατού στον Όλυμπο. Σύντομα μάλιστα παίρνει τον βαθμό του πολιτικού επιτρόπου.

Πηγή: Ποντίκι

{[['']]}

17-19/12/1944: Η μάχη στο Κεφαλάρι και η κατάληψη του αρχηγείου της RAF

Η «μάχη του Κεφαλαρίου» ξεκίνησε στις 17-12-1944 και έληξε στις 19-12-1944 με τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ να καταλαμβάνουν το Αρχηγείο της βρετανικής αεροπορίας, που στεγαζόταν στο ξενοδοχείο «Σέσιλ» στην Κηφισιά, αιχμαλωτίζοντας πάνω από 500 Βρετανούς. (Στην φωτογραφία το ξενοδοχείο Σέσιλ που χρησιμοποιείτο ως γραφεία Επιτελείου, της RAF)

Στις 19 Δεκέμβρη 1944, ο ΕΛΑΣ πετυχαίνει μια μεγάλη νίκη καταλαμβάνοντας το αρχηγείο της RAF, δηλαδή της Βρετανικής Αεροπορίας στην Κηφισιά. Οι Βρετανοί αεροπόροι στρατωνίζονται στα ξενοδοχεία Σεσίλ, Πεντελικόν και Απέργη, με βασικό το πρώτο από αυτά, όπου είχε εγκατασταθεί το αρχηγείο και το διοικητικό προσωπικό της βρετανικής αεροπορίας, συνολικής δύναμης 718 αντρών και με ισχυρή υπερασπιστική δύναμη πολυβόλων.

Σε αυτό το αρχηγείο της RAF υπάγονταν όλες οι βρετανικές και οι Ελληνικές μονάδες: Τρεις μοίρες της RAF, που στάθμευαν στα αεροδρόμια του Τατοΐου και του σημερινού Ελληνικού και μία μοίρα διώξεως της RAF που στάθμευε στη Θεσσαλονίκη. Το ξενοδοχείο Σέσιλ χρησιμοποιείτο ως γραφεία Επιτελείου, το Πεντελικόν σαν λέσχη και καταλύματα των αξιωματικών και το Παλλάς για καταλύματα των οπλιτών. Υπήρχε επίσης εκεί ένας λόχος της RAF που διέθετε και δύο ελαφρά ΑΑ πυροβόλα των 40 χιλ., για την ασφάλεια του Στρατηγείου.

Επί του θέματος αναφέρει ο Νικήτας: «Όσο και αν φαίνεται παράξενο και αδιανόητο στον κάθε άνθρωπο που διαθέτει στοιχειώδη αντίληψη, την ώρα που ο ΕΛΑΣ και το μεγαλύτερο μέρος του λαού της πρωτεύουσας μάχεται τον «υπέρ πάντων αγώνα», εκεί, πίσω από τη ράχη του, στην Κηφισιά, λειτουργεί ανενόχλητα μία σφηκοφωλιά: Το αρχηγείο της RAF στην Ελλάδα, με πάνω από 700 άντρες, που ένα μέρος από αυτούς, κάθε ημέρα, δύο βδομάδες τώρα, πάνω σε πολεμικά αεροπλάνα, με τα μυδράλια τους σπέρνουν το θάνατο στους μαχητές της λευτεριάς, ελέγχουν τις κινήσεις τους, εξαρθρώνουν τον ανεφοδιασμό τους και καίνε τις βάσεις τους».

Ο ΕΛΑΣ καταλαμβάνει μια προς μια τις θέσεις των Βρετανών ενώ παράλληλα αποκρούει και τις βρετανικές φάλαγγες που έρχονται σε βοήθειά τους από το κέντρο της Αθήνας. Οι Βρετανοί χτυπάνε τους ΕΛΑΣίτες και με αεροπλάνα. Ύστερα από 48ωρη σκληρή πάλη ο ΕΛΑΣ καταλαμβάνει το ξενοδοχείο. Αιχμάλωτοι Βρετανοί 50 αξιωματικοί (ένας στρατηγός), περίπου 500 στρατιώτες και μεγάλος αριθμός πολεμοφοδίων. Ανάμεσα σε αυτά ήταν αυτοκίνητα, ιματισμός και τρόφιμα. Από νάρκες καταστράφηκαν 2 αγγλικά τανκς. Ο ΕΛΑΣ είχε 10 νεκρούς και τραυματίες. (Ιστορία της Ε.Α. 1940-1945) Πρόκειται για το μεγαλύτερο πλήγμα που δέχθηκαν οι Βρετανοί στην Αθήνα.

Σημειώνεται ότι το Α΄ Σώμα Στρατού του ΕΛΑΣ είχε, κατά την αρχική συγκρότησή του, 2 ταξιαρχίες με 2 συντάγματα η καθεμία (κάθε σύνταγμα είχε βασικά 3 τάγματα. Όμως στην πράξη πήρε 4 και 5) και 2 ανεξάρτητα συντάγματα: Το 5ο των βόρειων προαστίων (Μαρούσι, Χαλάνδρι, Κηφισιά, Αγία Παρασκευή, Μελίσσια, Νέα Ερυθραία μέχρι Διόνυσο) και το 6ο Σύνταγμα του Πειραιά. Η περιφρουρημένη μυστική έδρα του 5ου εφεδρικού Συντάγματος του ΕΛΑΣ Βορείων Προαστίων ήταν στην οδό Κύπρου 44, στα Αλώνια Κηφισιάς.

Παρακολουθούμε τα γεγονότα μέσα από τα ντοκουμέντα της περιόδου:

Στις 16.12.1944, η ΙΙ Μεραρχία διατάσσεται να εξουδετερώσει το ταχύτερο τους «1000 Άγγλους αξιωματικούς και στρατιώτες της Αεροπορίας που βρίσκονται στα μεγάλα ξενοδοχεία της Κηφισιάς».

Την ίδια μέρα ο Σκόμπυ σε ανακοινωθέν του ισχυρίζεται ότι ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος του Πειραιά, ότι αφοπλίστηκε ο ΕΛΑΣ Σύρου και καταλήφθηκαν οι Κυκλάδες.

17-12-1944: Συνεχίζονται οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ μέσα στην Αθήνα όπου κατέλαβε το Δημαρχείο ύστερα από μάχη. Ισχυρή δράση της αγγλικής αεροπορίας, που βάλλει με ρουκέτες, προκαλεί καταστροφές και καίει κτήρια. Ο Τσακαλώτος αναφέρει για τις 16 και 17 Δεκεμβρίου: «οι κομμουνισταί δεν προέβησαν σε καμία ενέργεια». Ο στρατηγός Πλαστήρας λέει ότι «Μία ολιγάριθμος, κακοποιός σπείρα εξ αναρχικών στοιχείων παρασκεύασεν από μακρού χρόνου και εξαπέλυσε κατά του Έθνους άγριον εμφύλιον πόλεμον αφού παρέσυρε αριθμό πατριωτών Ελλήνων είτε δια δόλου είτε δια της βίας» (Ιστορία της Ε.Α. 1940-1945).

Τις απογευματινές ώρες της ίδιας ημέρας συνεδριάζει η ηγεσία της 9ης Αχτίδας και του 5ου εφεδρικού Συντάγματος, για την επικείμενη σε λίγες ώρες μάχη που σχεδιαζόταν. Ο γραμματέας της 9ης Αχτίδας, Μίμης Νομικός, που ήταν γιατρός, έδινε οδηγίες για μάχες στις οποίες μερικοί ίσως έπαιρναν μέρος πρώτη φορά στη ζωή τους. Η ζωντάνια της φωνής του, η πειθώ και η αισιοδοξία της νίκης ήταν χαρακτηριστικά. Τελειώνοντας είπε: «Τώρα όλοι μαζί επειγόντως στο εγκαταλειμμένο Δημαρχείο Κηφισιάς να πάρουμε οπλισμό και οδηγίες για τη μάχη στο Κεφαλάρι που θ’ αρχίσει σήμερα το βράδυ».

Το Παλλάς χρησιμοποιείτο για καταλύματα των οπλιτών

 Εκεί, στο Δημαρχείο θα συναντούσαν τον πολιτικό καθοδηγητή της ΙΙ Μεραρχίας, Χαρίλαο Φλωράκη, με επικεφαλής τον καπετάν Ορέστη (Μουντρίχα). Ο σ. Χαρίλαος ενημέρωσε για το περιεχόμενο της μάχης. Ο καιρός ήταν βροχερός και λίγο πριν τις 10 το βράδυ, οι οπλισμένοι ΕΛΑΣίτες βρέθηκαν στο Κεφαλάρι προς Κοκκιναρά.

Από κάποιο σημείο βρέθηκε ένας τηλεβόας, μήκους 2 μέτρων, από χοντρό χαρτόνι (από το συνεργείο διαφώτισης που δούλευε στο σπίτι του σ. Σαλιάρη στην Κηφισιά, με τεράστια συμβολή του ζωγράφου αγωνιστή Γιάννη Γαϊτη. Από αυτόν τον τηλεβόα ακούστηκε στα Αγγλικά η φωνή του ΕΛΑΣ στους περιφρουρημένους από πανίσχυρους τοίχους Βρετανούς αεροπόρους, στα ξενοδοχεία που διέμεναν. Τους μιλούσε ο Γιάννης Μαραγκουδάκης, 23 χρόνων τότε, εξηγώντας τους ότι η κυβέρνηση τους, τους οδήγησε στην Ελλάδα να πολεμήσουν συμμάχους για ιμπεριαλιστικά συμφέροντα. «Αυτό δεν πρέπει να το δεχτείτε» τους φώναζε, «γιατί είναι άδικο αλλά και μάταιο, καθώς είστε κυκλωμένοι από μεγάλη δύναμη του ΕΛΑΣ. Παραδοθείτε για την αποφυγή άδικης απώλειας ανθρώπων». Η βρετανική απάντηση ήρθε προς το μέρος τους με πολυβολισμούς. Η μάχη ξεκίνησε αμέσως. Στον ελαφρύ οπλισμό που είχαν οι ΕΛΑΣίτες, ερχόταν να προστεθεί ο βροχερός καιρός και η πείνα

Για την επόμενη ημέρα, δηλαδή για τις 18-12-1944, διηγείται ο Κώστας Μαραγκουδάκης:

«Η επόμενη μέρα ξημέρωσε με ανταλλαγή πυρών. Οι πιο έμπειροι από τον εφεδρικό ΕΛΑΣ, μαζί και ο καπετάνιος Νίκος Καρράς, φώναζαν να καθίσουν κάτω για να αποφύγουν τα πυρά. Έτσι, ακόμα και για προφύλαξη από αεροπορικούς πυροβολισμούς, αλλά και για αναζήτηση τροφής οι μαχητές μπήκαν σε γειτονικά πλουσιόσπιτα, τα οποία οι ιδιοκτήτες τους είχαν εγκαταλείψει. Σε λίγη ώρα ξαναγύρισαν στη μάχη.

Αγγλικά καταδιωκτικά πυροβολούσαν με κάλυκες μεγέθους 12-15 εκατοστών, ενώ στις 18.12.1944 τανκς από την Αθήνα ξεκίνησαν για να δώσουν οριστικό τέλος στη μάχη, δεν τα κατάφεραν όμως λόγω καθυστέρησης. Το ίδιο βράδυ σκοτώθηκε στη μάχη ο Γραμματέας της 9ης Αχτίδας Μίμης Νομικός, που στην προσπάθειά του να ρίξει το συρματόπλεγμα της περίφραξης του Κεφαλαρίου, σκοτώθηκε από βρετανικές σφαίρες.

Ήταν φανερό ότι οι Άγγλοι δε θα παραδίδονταν, όντας βαριά οπλισμένοι σε αντίθεση με τους ΕΛΑΣίτες».

«H πρώτη επίθεση κατά της αγγλικής αυτής βάσης ενεργείται την 18η του Δεκέμβρη και αποτυγχάνει. Μετά την πρώτη αυτή αποτυχία, η Κομματική Οργάνωση Κηφισιάς παραμέρισε τη Διοίκηση του Εφεδρικού ΕΛΑΣ και καταστρώθηκε αμέσως πλήρες σχέδιο επιχείρησης από τη Διοίκηση της 2 ης Μεραρχίας.

Η διεύθυνση αυτής της επιχείρησης ανατέθηκε στον επιτελάρχη Γ. Σαμαρίδη και η εκτέλεση στο διοικητή του 34ου Συντάγματος Νταλιάνη. Ο Επιτελάρχης μας, προβλεπτικός όπως πάντα, για να έχει εξασφαλισμένη την επάρκεια πυρομαχικών, γιατί πράγματι υπήρχαν ελλείψεις, την παραμονή της επιχείρησης ανέθεσε στον Καπετάνιο του λόχου Διοίκησης της Μεραρχίας, Αλέξανδρο, την αποστολή να φορτώσει και να μεταφέρει ασφαλώς από την αποθήκη μας στο Χλεποτσάρι, ταινίες πολυβόλων, βλήματα ολμίσκων και μερικές κάσες δυναμίτη.

Παρ' ότι η μεταφορά με φορτηγό αυτοκίνητο από αυτή τη μακρινή απόσταση ήταν πολύ επικίνδυνη, γιατί τα αγγλικά αεροπλάνα ερευνούσαν συνεχώς τον Αττικό ουρανό, αυτό το πολύτιμο πολεμικό υλικό το βράδυ της 18ης του Δεκέμβρη, μας παραδόθηκε στη Μαγκουφάνα.

Ο Νταλιάνης με τον Σαμαρίδη μας ανέπτυξαν το σχέδιο της επιχείρησης και καθόρισαν την αποστολή κάθε τμήματος.

Κύριος στόχος του 1ου Τάγματος ορίστηκε το ξενοδοχείο «Πεντελικόν» και δευτερεύων στόχος το ξενοδοχείο «Απέργη» (Νικήτας).

Την 23η ώρα της 18ης του Δεκέμβρη τα τμήματα μας ενήργησαν επίθεση ταυτόχρονα σε όλους τους στόχους που ήταν τα ξενοδοχεία «Πεντελικόν», «Απέργη», «Παλλάς» και «Σέσιλ».

Οι Άγγλοι αντέταξαν ισχυρή άμυνα. Έβαζαν από τα παράθυρα των ξενοδοχείων και το πλησίασμα ήταν πολύ δύσκολο ακόμα και σε αυτό το θωρακισμένο που διαθέταμε.

Τότε εφαρμόσαμε το σύστημα του τυφλώματος. Σε κάθε οπλοπολυβολήτη ακόμα και σε μεμονωμένους σκοπευτές αναθέσαμε να βάζει καθένας σε ένα ορισμένο παράθυρο που να μη μπορεί να ξεμυτίσει κανείς. Κατ' αυτόν τον τρόπο το θωρακισμένο με την ομάδα καταστροφών μπόρεσε και πλησίασε ως την είσοδο του ξενοδοχείου. Οι δυναμιτιστές πήδηξαν κάτω και με τον ομαδάρχη τους Γκίκα μπροστά, όρμησαν στην είσοδο, κόλλησαν μερικές δέσμες δυναμίτη, άναψαν τα φυτίλια και απομακρύνθηκαν.

Σε ελάχιστο χρόνο μία τρομερή έκρηξη τράνταξε το κτίριο. Τα τζάμια σπάσανε και ένας τοίχος του πρώτου ορόφου κατέπεσε. Αλλά η δόνηση συντάραξε και τα διπλανά κτίρια και ο ορυμαγδός από τα σπασμένα τζάμια που πέφτανε έφερε πανικό στους ενοίκους.

Με το χωνί φώναζαν οι αντάρτες στους Άγγλους (στη γλώσσα τους) «παραδοθείτε γιατί σε λίγο όλο το ξενοδοχείο θα γκρεμιστεί». Οι Άγγλοι έντρομοι άρχισαν να ανεμίζουν λευκά πανιά, σεντόνια και πετσέτες.

Αυτή ακριβώς τη στιγμή, ο ανθυπόλαρχος Κώστας Κοντός (Λαοκράτης) επικεφαλής μίας διμοιρίας, όρμησε μέσα στο κτίριο και το κατέλαβε. Οι αξιωματικοί και όσοι άλλοι βρίσκονταν στο «Πεντελικό» κατέβηκαν και παραδόθηκαν.

Η ίδια τακτική ακολουθήθηκε, ταυτόχρονα και από τα άλλα τμήματα μας στο «Σέσιλ» και στο «Παλλάς».

Λίγο πριν τα ξημερώματα όλοι οι εντός των ξενοδοχείων Άγγλοι είχαν παραδοθεί».

Tο Πεντελικόν χρησιμοποιείτο σαν λέσχη και καταλύματα των αξιωματικών

Ο Νικήτας αντίστοιχα, διηγείται:

«Μετά από επανειλημμένες εκκλήσεις των Άγγλων, όταν δέχτηκαν τη δική μας επίθεση, η διοίκηση τους απέστειλε 20 άρματα μάχης, τα οποία όμως έφτασαν αργά. Δύο από αυτά πάτησαν νάρκες και καταστράφηκαν.

Τα αγγλικά άρματα έκαναν μία θεαματική είσοδο στην Κηφισιά με πολυβολισμούς προς όλες τις κατευθύνσεις. Πλην, αργά. Γιατί οι αντάρτες με τους αιχμαλώτους και το πολεμικό υλικό είχαν φροντίσει να βρίσκονται μακριά».

Το θέαμα ήταν ενδιαφέρον, με μερικούς γενειοφόρους αντάρτες μπροστά από κάθε εκατοντάδα Άγγλους, μία ατελείωτη φάλαγγα να πορεύεται, τα αγγλικά αεροπλάνα να πετάνε σε χαμηλό ύψος, ανίσχυρα να μας βλάψουν. Όλος ο οπλισμός, τα πυρομαχικά και λοιπά εφόδια αυτής της αγγλικής βάσης, πέρασαν στα χέρια μας. Και όλο αυτό το υλικό φροντίσαμε σε ελάχιστο χρονικό διάστημα να το απομακρύνουμε».

Το ανακοινωθέν της ΚΕ του ΕΛΑΣ της ημέρας εκείνης αναφέρει:

«Τμήματα του ΕΛΑΣ συμπλακέντα με αγγλικήν μονάδαν εις Κηφισσιάν απόψει εκυρίεψαν τον βαρύ οπλισμό τούτων μεταξύ των οποίων 4 πυροβόλα και 2 αυτοκίνητα...».

19-12-1944:

Στο Ριζοσπάστη της ημέρας εκείνης δημοσιεύεται απόφαση του Π.Γ. της Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε.:

«Η ΠΑΤΡΙΔΑ ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ!

ΕΛΛΗΝΕΣ ΞΑΝΑ ΕΠΙ ΠΟΔΟΣ ΠΟΛΕΜΟΥ!

ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ! ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ!

….Αυτός ο αγώνας αποτελεί καταπληκτική φάση του ίδιου απελευθερωτικού αγώνα, που διεξάγει από τρία χρόνια στο πλευρό των ενωμένων εθνών, ο Ελληνικός λαός για τη Λευτεριά, την Ανεξαρτησία της χώρας, για τη Δημοκρατία και τη Λαϊκή Κυριαρχία και είναι εξ ίσου δίκαιος, εθνικός, λαϊκός, Δημοκρατικός αγώνας σύμφωνα με τις αρχές του συμμαχικού πολέμου [...]

Οι κυβερνήσεις του Καϊρου Τσουδερού και Παπανδρέου …..αδιαφορούντες για τον Εθνικό αγώνα απόβλεπαν σ’ ένα μοναδικό σκοπό: Να συντρίψουν τις λαϊκές δημοκρατικές δυνάμεις και να επιβάλλουν καινούργια φασιστική δικτατορία με τον Γλυξμπουργκ. Παρ’ όλες αυτές τις αντιδράσεις το Κ.Κ.Ε. μαζί με το ΕΑΜ κράτησε έντιμα τη σημαία του αντιφασιστικού πολέμου στο πλευρό των συμμάχων...».

550 αξιωματικοί και οπλίτες της βρετανικής αεροπορίας παραδίδονται στον ηρωικό ΕΛΑΣ. Έπεσε στα χέρια του ΕΛΑΣ πολύτιμο υλικό. Αναπτερώνεται το ηθικό του ΕΛΑΣ και ο Λαός πανηγυρίζει. Οι βρετανοί τραυματίες μεταφέρθηκαν για παροχή βοήθειας, ενώ οι αιχμάλωτοι μεταφέρθηκαν στη Στερεά Ελλάδα σε περιοχές που ακόμα ο ΕΛΑΣ ήταν κυρίαρχος.

Ανάμεσα στους συνοδούς ήταν ο Τάκης Μαραγκουδάκης, μικρός αδελφός του Κώστα, η κομμουνίστρια Ρόζα Αϊβαλιώτη, ο νεαρός ΕΠΟΝίτης Ευγένιος Βέργος και πολλοί άλλοι μέχρι να τους παραλάβει ικανή δύναμη του ΕΛΑΣ και να τους μεταφέρει στη Δυτική Στερεά από όπου και απελευθερώθηκαν μετά τη Συνθήκη της Βάρκιζας.

Ο ΕΛΑΣ σε αυτή την επιχείρηση είχε 10 νεκρούς. Μεταξύ αυτών ήταν Μίμης Νομικός, που ήταν επικεφαλής ομάδας καταστροφών κατέλαβε την είσοδο του «Σέσιλ». Μαζί του σκοτώθηκαν και αρκετοί ακόμα από την ομάδα του. Οι Άγγλοι είχαν 85 νεκρούς.

Ο Γιάννης Μαραγκουδάκης, που είχε μιλήσει με τον τηλεβόα, διατάχθηκε να σπεύσει σε κάποιο από τα ξενοδοχεία που είχαν μεταφερθεί τραυματίες για περίθαλψη. Δυστυχώς τον πρόλαβαν τα βρετανικά τανκς, τον συνέλαβαν και τον έστειλαν στην Ελ Ντάμπα στην Αφρική, σε στρατόπεδο, μέχρι τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Στις 19-20/12 δημοσιεύθηκαν ανακοινώσεις και τηλεγραφήματα από την ΚΕ του ΕΛΑΣ, τη ΙΙ Μεραρχία, του Γιώργη Σιάντου, το Α’ Σώμα Στρατού που αναφέρονται στη μάχη.

Στις 20-12-1944 ο Ριζοσπάστης δίνει το στίγμα αναφέροντας πως: «Ο θρίαμβος του ΕΛΑΣ στην Κηφισιά δείχνει τι θαύματα μπορεί να πετύχει ένας επαναστατημένος λαός: Εμπρός για μεγαλύτερες στρατιωτικές και λαϊκές επιτυχίες! Ώσπου να σταματήσει η βάρβαρη επέμβαση του Λήπερ-Σκόμπυ!».

Σε αντίστοιχο τόνο στην έκδοση της ΕΠΟΝ αναφέρεται: «Ο λαογέννητος ΕΛΑΣ συντρίβει τους νέους επιδρομείς. Αντάρτες του βουνού και ΕΛΑΣίτες της πόλης χάρισαν μια ακόμα περίλαμπρη νίκη του λαού μας. Οι ΕΛΑΣίτες μας πολέμησαν με πρωτοφανή ηρωισμό τους εγγλέζους που βρίσκονταν οχυρωμένοι στα ξενοδοχεία»

Ενώ το Δελτίο Ειδήσεων της ΚΟΑ της ίδιας ημέρας έχει το εξής περιεχόμενο:

«ΝΙΚΑΕΙ Ο ΛΑΟΣ! ΝΙΚΑΕΙ Ο ΕΛΑΣ!

Δύο μεγάλες, δύο περίλαμπρες νίκες γιορτάζει ο λαός μας. Την κατάληψη του Αρχηγείου της Βρετανικής Αεροπορίας στην Κηφισιά και την κατάληψη των φυλακών Αβέρωφ. Ο ΕΛΑΣ ύστερα από ορμητική επίθεση στα ξενοδοχεία της Κηφισιάς, όπου στεγαζόταν το Αρχηγείο της Βρετανικής Αεροπορίας, κατέλαβε όλα τα ξενοδοχεία».

Οι μετέπειτα εξελίξεις.

Από τις 20 Δεκέμβρη η πλάστιγγα της σύγκρουσης άρχισε να γέρνει σαφώς προς την πλευρά των αστικών-βρετανικών δυνάμεων, με τον ΕΛΑΣ να περνά κυρίως σε θέσεις άμυνας. Ταυτόχρονα, στις περιοχές που καταλάμβαναν, εκατοντάδες άνθρωποι συλλαμβάνονταν, φυλακίζονταν, κλείνονταν σε στρατόπεδα, βασανίζονταν, μόνο και με την υποψία της συνεργασίας τους με το ΚΚΕ και το ΕΑΜ.

Η πείνα αποτέλεσε επίσης βασικό όπλο των αστικών δυνάμεων.

Παρότι η αντιπροσωπεία του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ αρνήθηκε την παράδοση των όπλων και την επανάληψη της συμφωνίας του Λιβάνου, επανέλαβε τη θέση του ΕΑΜ για συγκρότηση κυβέρνησης «πραγματικής εθνικής ενότητας» με πρωθυπουργό «κοινής εμπιστοσύνης», στην οποία ο ΕΛΑΣ θα παρέδιδε τον οπλισμό του.

Αξιολογώντας τις εξελίξεις στα πεδία των μαχών (τη συντριπτική υπεροπλία του αντιπάλου, τη μη δυνατότητα άμεσης ενίσχυσης του ΕΛΑΣ και τον κίνδυνο υπερφαλάγγισης των δυνάμεών του στην πρωτεύουσα), η ΚΕ του ΕΛΑΣ εξέδωσε λίγο πριν τα μεσάνυχτα της 4ης προς 5η Γενάρη 1945 διαταγή για γενική σύμπτυξη προς Πεντέλη - Πάρνηθα. Η σύμπτυξη του ΕΛΑΣ πραγματοποιήθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας έως το πρωί, με απόλυτη πειθαρχία και συνοχή. Χιλιάδες άοπλοι πολίτες, μέλη των μαζικών λαϊκών οργανώσεων, του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, ακολούθησαν τον ΕΛΑΣ σε αυτήν την πορεία.

Η υποχώρηση του ΕΛΑΣ συνεχίστηκε τα επόμενα 24ωρα υπό τις αδιάκοπες επιθέσεις των Βρετανών και ειδικά της αεροπορίας. Τελικά, στις 11 Γενάρη υπογράφτηκε στην Αθήνα ανακωχή, με την οποία ο ΕΛΑΣ υποχρεωνόταν να αποσυρθεί, ως τις 18 Γενάρη 1945, από την Αττική, μεγάλα τμήματα της Στερεάς και της υπόλοιπης Ελλάδας.

Στο λεύκωμα που κυκλοφόρησε η ΚΟ Κηφισιάς για τη Μάχη του Κεφαλαρίου, περιέχονται ονόματα μαχητών και μαχητριών του ΕΛΑΣ που συμμετείχαν στη μάχη του Κεφαλαρίου, όπως προέκυψαν από την μελέτη των διηγήσεων και των ντοκουμέντων. Ο κατάλογος αυτός απέχει πολύ από το να είναι ολοκληρωμένος και καλεί κάθε φίλο και σύντροφο, κάθε απόγονο μαχητή ή μαχήτριας του ΕΛΑΣ που έχει στοιχεία στη διάθεσή του, να συνδράμει στον εμπλουτισμό του:

Γιάννης Αλεξάνδρου (Διαμαντής)

Ρόζα Αϊβαλιώτη

Βαργιάννης (Αξιωματικός πεζικού)

Ελένη Γεωργαντά ή Σαββατιανού

Γκίκας

Νίκος Καρρά; (καπετάνιος)

Κάτσας (γιατρός)

Καψαμπέλης

Σπύρος Κάσκαρης

Κώστας Κοντός (ψευδ. Λαοκράτης)

Γιάννης Μαραγκουδάκης

Κώστας Μαραγκουδάκης

Γιάννης Μαχαιρίδης

Νικήτας (Καπετάνιος)

Μίμης Νομικός (γραμματέας της 9ης Αχτίδας)

Νταλιάνης (Διοικητής 34ου Συντάγματος)

Γ. Σαμαρίδης (επιτελάρχης)

Ορέστης (καπετάνιος, Μουντρίχας)

Πουλημένος

Πουτσής

Τάκης Σαρρής (Διοικητής)

Προκόπης Τζάνος (στρατιωτικός)

Ειρήνη Τατασοπούλου

Τσιγαρίδας (στρατιωτικός)

Χαρίλαος Φλωράκης

Ο αγώνας τους, ο ηρωισμός τους και η αυτοθυσία τους για το μέλλον και το καλό του λαού μας αποτελούν την πυξίδα για τις επόμενες γενιές.

Πηγή: Ιστορικό αρχείο της Εθνικής Αντίστασης και του ΔΣΕ

{[['']]}

ΕΑΣΑΔ: Τάγματα Ασφαλείας αλά Θεσσαλικά

Δια την "προστασίαν του κινδυνεύοντος κοινωνικού καθεστώτος από τους καταχθόνιους σκοπούς του κομμουνισμού". 

Ληστρική και εγκληματική η φύση της οργάνωσης

Πηγή: Βασιλική Λάζου, Ιστορικός διδάσκουσα τμήματος Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ - History

Αγροτικός και αντικομμουνισπκός

Ο Εθνικός Αγροτικός Σύνδεσμος Αντικομμουνιστικής Δράσης (ΕΑΣΑΔ) ήταν ένας από τους ένοπλους σχηματισμούς που συγκροτήθηκαν το 1943-44 από τις γερμανικές αρχές κατοχής και τη δωσίλογη κυβέρνηση Ιωάννη Ράλλη με πρόσχημα την «προστασίαν του κινδυνεύοντος κοινωνικού καθεστώτος από τους καταχθόνιους σκοπούς του κομμουνισμού» (ΦΕΚ 260/18.6.1944). Μαζί με τις Εθνικές Αντικομμουνιστικές Ομάδες (ΕΑΟ) και τη Μαχητική Ομάδα Ανω Λεχωνίων συνιστούσαν τη θεσσαλική εκδοχή των Ταγμάτων Ασφαλείας και προορίζονταν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στην ΕΑΜική αντίσταση.

Η δημιουργία του ΕΑΣΑΔ και των άλλων δωσιλογικών οργανώσεων στον Βόλο ήταν αποτέλεσμα πολιτικής απόφασης και πεδίο συνεύρεσης της κατοχικής κυβέρνησης με την ενθάρρυνση και βοήθεια του στρατού κατοχής. Παραδοσιακά πολιτικά αστικά κόμματα, οι Λαϊκοί και κυρίως οι Φιλελεύθεροι, η τοπική οργάνωση του ΕΔΕΣ σε αγαστή συνεργασία με τον προδοτικό ΕΔΕΣ Αθηνών προσπάθησαν να συνδέσουν με τον ΕΑΣΑΔ τον μη ΕΑΜικό πληθυσμό για τον σχηματισμό μιας πολιτικής και στρατιωτικής δύναμης που θα αντιστρατευόταν τον ΕΛΑΣ. Μετά την αποτυχία συγκρότησης οργανώσεων του ΕΔΕΣ εκτός Ηπείρου στόχος ήταν οι τοπικές ομάδες να μετατραπούν με τη βοήθεια των Γερμανών σε αντιαντάρτικα σώματα τα οποία θα εκτόπιζαν τον ΕΛΑΣ και θα διέλυαν τις αντιστασιακές ΕΑΜικές οργανώσεις.

Παρόλο που ο στόχος της διάλυσης του ΕΛΑΣ δεν επιτεύχθηκε, ο ΕΑΣΑΔ και οι συνεργαζόμενες με τους κατακτητές ένοπλες οργανώσεις πρόσφεραν πολύτιμες υπηρεσίες στους κατακτητές καθώς, λόγω της εντοπιότητας των μελών τους, ήταν σε θέση να παρέχουν πληροφορίες για πρόσωπα και πράγματα στην περιοχή δράσης τους και να υποδείξουν τοπικές διαδρομές που διευκόλυναν την καταδίωξη του αντάρτικου στρατού. Εξαπολύοντας δε τη φρίκη και τον τρόμο στην ύπαιθρο και στις θεσσαλικές πόλεις λειτούργησαν αποτρεπτικά απέναντι στην ενίσχυση της Αντίστασης, προκαλώντας εκατοντάδες θύματα.

Το προφίλ και η δράση της οργάνωσης παρουσιάζονται σε πληροφοριακό σημείωμα του 2ου γραφείου της Διεύθυνσης Ειδικών Υπηρεσιών Πολέμου με ημερομηνία 2 Αυγούστου 1944 (IIA 146 ΙΙΓ122/212 αρ. πρωί. 426/2-8-44). Στο έγγραφο, το οποίο συντάχθηκε ενόσω διαρκούσε η Κατοχή, το ακρωνύμιο της οργάνωσης λανθασμένα αναλύεται ως Εθνικά Αντικομμουνιστικά Σώματα Αγροτικών Δυνάμεων. Επισημαίνεται παράλληλα, παρά τον εμφανή αντιΕΑΜικό προσανατολισμό του συντάκτη του, η συνεργασία με τους Γερμανούς κατακτητές και η εγκληματική φύση της οργάνωσης.

Η οργάνωσις ΕΑΣΑΔ ενεφανίσθη κατά Μάρτιον ή Απρίλιον 1944 το πρώτο εν Βόλω, με τον πρώην εαμίτην Μακεδώνα. Ως σκοπόν της εμφανίζει την καταπολέμησα/ του κομμουνισμού, συνεργάζεται όμως μετά των Γερμανών παρά των οποίων ενισχύεται και εξοπλίζεται και παρά των οποίων εξαρτάται. Αριθμεί μέχρι σήμερον τα εξής ένοπλα μέλη:

Α) Εις Καρδίτσαν 150 ενόπλους υπό τον Αντ/ρχην Κυριαζήν Θεοδόσιον 

Β) Εις Βόλον 100 περίπου υπό τον Μακεδόνα

Γ) Εις Λάρισαν 250 περίπου υπό τον ιερέα Παπαγεωργοσόπουλον.

Ασκεί τρομοκρατίαν κατά του Λαού της Θεσσαλίας και εφόνευσε πολλούς. Ενεκεν τούτου πολλοί κάτοικοι διέφυγον προς τας Αθήνας. Η ΕΑΣΑΔ εγκατέστησε εις τας Αθήνας υπηρεσίαν Ασφαλείας εδρεύουσαν εις το ξενοδοχείον Ακρόπολη εις τα Χαυτεία. Οι συλλαμβανόμενοι παρά της Ασφαλείας της ΕΑΣΑΔ Θεσσαλίας οδηγούνται εις το ανωτέρω ξενοδοχείον και εξετάζονται παρά των αδελφών του Μακεδώνος και του Νέστωρος Ξένου.

Ωμότητες της ΕΑΣΑΔ: Τοπικά: Εξετέλεσεν εις Λάρισαν 14 άτομα εις αντίποινα διά τον φόνον ενός Ελληνος αξιωματικού εθνικόφρονος παρά του ΕΑΜ. Εις (Καζακλάρ) Αμπελώνα εξετέλεσε 12 άτομα διότι το ΕΛΑΣ απέκοψε δι’ οργάνων του αμφοτέρας τας χείρας εκ του καρπού και κάτω ενός ετέρου εθνικόφρονος αξιωματικού. Εις Βόλον απηγχόνισε 11, εξετέλεσεν 36.

Πράκτορας 315:

«Εφόνευσαν 19»

Η εγκληματική δράση του ΕΑΣΑΔ στον Βόλο μέχρι τα τέλη Μαΐου 1944 σύμφωνα με τις πληροφορίες του πράκτορα με τον κωδικό 315 παρουσιάζεται στη συνέχεια του εγγράφου:

"Εις Βόλον ομάδες της οργανώσεως εφόνευσαν 19 άτομα τα οποία έρριψαν εις τας οδούς της πόλεως. Μεταξύ των φονευθέντων είναι ο Διευθυντής της Εμπορικής Τραπέζης μετά των δύο υιών του, ο ιατρός Τζάνος κτλ. Οι Εαμίται συνέλαβον τον πατέρα του Μακεδόνος. Ούτος δημοσιεύει συνεχώς διά των εφημερίδων Βόλου ότι εάν μέχρι της 30-4-44 δεν αφεθή ελεύθερος ο πατήρ του, θα προβή εις αντίποινα και εκτελέση όλους τους Εαμίτας Βόλου, τας οικογένειάς των και θα ανατινάξη τας οικίας των. Οι κάτοικοι φεύγουν πανικόβλητοι. Η οργάνωσις έχει έκτασιν και εις τα πεδινά χωρία της Θεσσαλίας".

Πίσω από τους φόνους, την αγριότητα και τα μπλόκα κρυβόταν το πραγματικό κίνητρο του δωσιλογισμού, τα μεγάλα οικονομικά οφέλη όσων συνέδεαν τη δράση τους με τους κατακτητές. Οι ένοπλες δωσίλογες οργανώσεις της Θεσσαλίας επισήμως συντηρούνταν από τους Γερμανούς και από γενναίες εισφορές των ομαδαρχών της φασιστικής πολιτικής οργάνωσης ΕΕΕ (Εθνική Ενωσις η Ελλάς), γνωστότερης ως Τρία Εψιλον, φασιστικού κόμματος με αντισημιτικό προσανατολισμό που ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1930 με παραρτήματα σε πολλές πόλεις. Η πιο γνωστή του δράση ήταν ο εμπρησμός του εβραϊκού οικισμού Κάμπελ στη Θεσσαλονίκη το 1932. Η ΕΕΕ επανεμφανίστηκε με αρχηγό τον Κων. Γούλα, συνεργαζόμενη στενά με τους Γερμανούς.

Παρακράτημα σε τρόφιμα και χρήματα

Οι πόροι των «ιδεολόγων αυτών εθνικοσοσιαλιστών» προέρχονταν από εράνους, από επιβολή παρακρατημάτων και από λάφυρα από επιχειρήσεις κατά των αντιπάλων. Το πλήθος των σχετικών ανακοινώσεων από τον ελεγχόμενο από τους Γερμανούς «Τύπο του Βόλου» μαρτυρεί ότι η επιβολή παρακρατήματος σε εισερχόμενα εμπορεύματα και η παρακράτηση τροφίμων ή η εισφορά σε είδος ή χρήμα αποτελούσαν γενικευμένες πρακτικές από τα μέλη του ΕΑΣΑΔ, οι οποίες προκάλεσαν σε τέτοιο βαθμό αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία ώστε οι αρχηγοί τους να δημοσιεύουν ανακοινώσεις, με τις οποίες απαγόρευαν την επιβολή παρακρατήματος και τη διεξαγωγή εράνου χωρίς γραπτή άδεια, ενώ οι πολίτες θα μπορούσαν να διατυπώνουν τις ενστάσεις τους στο γερμανικό φρουραρχείο. 

Σε μια προσπάθεια περιορισμού των αυθαιρεσιών το παρακράτημα υπέρ των ΕΕΕ ορίστηκε σε 10% επί των εξαγόμενων προϊόντων, ενώ οι έμποροι όφειλαν να κατέχουν άδεια εξαγωγής και μεταφοράς των εμπορευμάτων τους από την οργάνωση, διαφορετικά το εμπόρευμα θα κατασχόταν. Φαίνεται ότι υπήρχε άτυπη συμφωνία ανάμεσα στους Γερμανούς και τις «εθνικιστικές» οργανώσεις για τη λεηλασία. Οι «εθνικιστές» δικαιούνταν το 15%, ενώ τα υπόλοιπα έπρεπε να τα δίνουν στους Γερμανούς.

Λήστεψαν μέχρι και τη μάνα του αρχηγού!

Το δημοσίευμα της ΕΑΜικης εφημερίδας «Ο Ρήγας» (στις 7.8.1944) είναι ενδεικτικό:

Ξεγυμνώνανε τους πολίτες πριν τους εκτελέσουν, ρημάζανε μέχρι βελόνι τα μαγαζιά και τα σπίτια τους. Σειρά από διαρρήξεις κάθε βράδυ στο κέντρο της πόλης. Βούτηξαν και τις βενζίνες του Γερμανού πρόξενου και σ’ ένα κατάστημα που μπήκαν νύχτα για να το επιτάξουν, λέει, λάστιχα αυτοκινήτων, πάτησαν και το χρηματοκιβώτιο. Φώναζαν αγαναχτισμένοι οι καταστηματάρχες και οι λωποδυσίες λιγόστεψαν. Κλέβονται και αναμεταξύ τους. Γέλασε με την καρδιά του ο κόσμος όταν οι “εθνικιστές” του Μακεδόνα άνοιξαν το σπίτι της μάνας του και τα σήκωσαν όλα! Είναι όμως και η νομιμοποιημένη ληστεία. Διακόσια δισεκατομμύρια έχουν βάλει ίσαμε σήμερα στο χέρι την αγορά του Βόλου Ε.Α.Σ.Δ.Δ., Ε.Ε.Ε., Ε.Α.Ο. Επιπλέον ο έρανος με το πιστόλι σ' αυτί! 

Μεταπολεμικά δεν έλειψαν οι κατηγορίες προς τους αρχηγούς των δωσιλογικών οργανώσεων για καταχρήσεις χρηματικών ποσών από το Ταμείο Πρόνοιας, ιδιοποίηση εβραϊκών περιουσιών, κατασχέσεις εμπορευμάτων και άσκηση ηθικής βίας για πώληση εμπορευμάτων σε προνομιακή τιμή.

Οι ένοπλες «εθνικιστικές» ομάδες δεν δίστασαν να προχωρήσουν στην εκτέλεση διά απαγχονισμού στα Κάτω Λεχώνια, λίγα χιλιόμετρα από τον Βόλο, μιας εξαιρετικά εύπορης οικογένειας γαιοκτημόνων της περιοχής, μελών προπολεμικά μιας ευρωπαϊκής ανώτερης αστικής τάξης. Πρόκειται για τη Λουκία Τοπάλη και την κόρη της Σοφϊα, που τις κρέμασαν μαζί με τη Φιλίτσα Καλαβρού σας 7 Ιουλίου 1944 ως ευνοϊκά διακείμενες προς το ΕΑΜ

Οπως όμως επισημαίνει η σχετική ανταπόκριση της ΕΑΜικης εφημερίδας «Ο Ρήγας», το πραγματικό κίνητρο ήταν η λεηλασία της οικίας τους από τον ΕΑΣΑΔ και τους Γερμανούς, καθώς εκεί βρίσκονταν εκτός από τα τιμαλφή της οικογένειας, πολύτιμα αντικείμενα και «προίκες κοριτσιών». Στα Κάτω Λεχώνια Πηλίου οι ληστές γερμανοράλληδες, ύστερα από το κρέμασμα των δύο γυναικών Τοηάλη (μητέρας και κόρης) κουβάλησαν από το πλουσιόσπιτο των Τοπάληδων πέντε γεμάτα αυτοκίνητα πλιάτσικα. ··

Εκτός από τις λεηλασίες ο ΕΑΣΑΔ επωφελούνταν οικονομικά από την ξένη βοήθεια που έφτανε στα αστικά κέντρα και την οποία παρεμπόδιζε να μεταφερθεί στα ορεινά και να ενισχύσει με αυτό τον τρόπο τις αντάρτικες ομάδες. Η απαγόρευση αυτή δημιουργούσε σοβαρές δυσχέρειες στον ανεφοδιασμό του ΕΛΑΣ από τις πεδινές περιοχές. Στη «μάχη της σοδειάς» τον Ιούνιο του 1944 ο ΕΑΣΑΔ συνέδραμε την προσπάθεια των Γερμανών να ελέγξουν τους χώρους θερισμού και αλωνισμού στον θεσσαλικό κάμπο εγκαθιστώντας αλωνισηκά συγκροτήματα και ταυτόχρονα καταστρέφοντας τις αντίστοιχες εγκαταστάσεις του ΕΛΑΣ.

Μεταπολεμικά το «έθνος» χρειάστηκε εκ νέου τις υπηρεσίες όσων στελέχωσαν τον ΕΑΣΑΔ. Τους έντυσε εθνοφύλακες, τους έχρισε απηνείς διώκτες των αγωνιστών της Αντίστασης ως στελέχη παρακρατικών ομάδων και μετά την ευδόκιμο υπηρεσία τους τους τίμησε με δημόσιες θέσεις και τους έδωσε σύνταξη αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης. 

Η «προσφορά» του ΕΑΣΑΔ, όπως και των ένοπλων δωσιλογικών σχηματισμών, στον αγώνα κατά του κομμουνισμού θεωρήθηκε από το κράτος της εθνικοφροσύνης ότι βάραινε περισσότερο από τη συνεργασία με τον κατακτητή.

{[['']]}
 
Copyright © ΙΣΤΟΡΙΑ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ - All Rights Reserved
Proudly powered by Blogger