Σε μια από τις αποστολές για εργασίες ανάδειξης της Ιστορίας του ΚΚΕ και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας βρεθήκαμε και στο Μονόπυλο, στην περιοχή που χιλιάδες μαχητές του ΔΣΕ πέρασαν «κάτω από τα μάτια» του αστικού στρατού για να ολοκληρώσουν τον θρυλικό ελιγμό τους στο Βίτσι τον Αύγουστο του 1948. Εκεί δόθηκε η αφορμή για μια επιτόπια περιήγηση για τη μάχη του Γράμμου, μάχη που διήρκησε πάνω από 70 ημέρες και είναι το τρανότερο παράδειγμα της ανωτερότητας ενός λαϊκού επαναστατικού στρατού όπως ήταν ο ΔΣΕ.
Η σημασία της μάχης του Γράμμου
Η μάχη του Γράμμου (ξεκίνησε τον Ιούνιο του 1948) είναι η μεγαλύτερη μάχη του ΔΣΕ. Μπορεί να λέμε «η μάχη του Γράμμου», αλλά ουσιαστικά μιλάμε για πολλές, μικρές και μεγαλύτερες μάχες, ακόμα και πολυήμερες. Ολη αυτή η φωτιά των μαχών ονομάστηκε «Το θαύμα του Γράμμου». Ετσι γράφτηκε τότε στις εφημερίδες και στο περιοδικό του ΔΣΕ. Ενα θαύμα που συνεχίστηκε στο Βίτσι και στην ανακατάληψη του Γράμμου.
Η μάχη του καλοκαιριού του 1948 είναι από μόνη της ένα καθοριστικό ιστορικό γεγονός, που ταυτόχρονα δημιούργησε και σημαντικά, κρίσιμα πολιτικά γεγονότα. Σε μια φάση που η αστική τάξη είχε εξαντλήσει τα προπαγανδιστικά της μέσα για να πείσει τον λαό και τους στρατιώτες του εθνικού στρατού ότι η τελευταία μάχη του ΔΣΕ θα δοθεί στον Γράμμο, ο ΔΣΕ περνά στο Βίτσι. Εχουμε δηλαδή ανατροπή της αστικής προπαγάνδας, με ό,τι αυτό σήμανε σε στρατιωτικό και πολιτικό επίπεδο. Μέσα στη φωτιά της μάχης στην Πέτρα Μούκα του Γράμμου συνέρχεται η 4η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ. Οταν ολοκληρώθηκε ο ελιγμός του ΔΣΕ (20-21 Αυγούστου 1948) το ηθικό των στρατιωτών του αστικού στρατού ήταν στο ναδίρ, ενώ την ίδια στιγμή ο ΔΣΕ με ανεβασμένο ηθικό είχε πάρει θέσεις για νέες μάχες στο Βίτσι. Λίγες ημέρες μετά, 10-12 Σεπτεμβρίου, ο ΔΣΕ καταφέρνει τη μεγάλη νίκη στο Μάλι Μάδι, ανατρέποντας ξανά τα σχέδια του αντιπάλου και περνώντας στην αντεπίθεση.
Στον Γράμμο δόθηκε μια μάχη στρατηγικών. Από τη μία πλευρά η στρατηγική του αστικού στρατού που ήταν ότι «τελειώνουμε με τον ΔΣΕ», γι' αυτό και ονόμασαν την επιχείρηση «Κορωνίς», εννοώντας ότι θα είναι κορωνίδα της μάχης ενάντια στον ΔΣΕ. Και από την άλλη πλευρά η στρατηγική του Δημοκρατικού Στρατού, που από την αρχή είχε βάλει στόχο να αντιμετωπίσει τον δραματικά αρνητικό συσχετισμό στον Γράμμο (1/10 σε προσωπικό και 1/50 σε εξοπλισμό) με μάχες που φθείρουν τον αστικό στρατό στο μέγιστο σημείο, όσο ταυτόχρονα ο ΔΣΕ θα αναπτύσσεται στην υπόλοιπη Ελλάδα. Αυτές οι στρατηγικές αντανακλούσαν - η καθεμία από την πλευρά της - τους τελικούς στόχους των τάξεων που συγκρούονταν. Αντανακλούσαν τα συμφέροντα της εργατικής τάξης και του φτωχόκοσμου από τη μία, της αστικής τάξης και των παράσιτων από την άλλη. Τα συμφέροντα αυτά δεν μπορούν να έρθουν σε ισορροπία, ο αντικειμενικός στόχος που έβαζε η κάθε πλευρά ήταν να συντριβεί ο αντίπαλος για να θεμελιώσει την εξουσία της τάξης που πρεσβεύει. Αυτό κρίθηκε συνολικά στον εμφύλιο πόλεμο στην Ελλάδα και με τον πιο σκληρό τρόπο στον Γράμμο και στο Βίτσι.
Πώς έδωσε ο ΔΣΕ τη μεγαλύτερη μάχη του εμφυλίου;
Για να αντιληφθούμε πώς έδωσε ο Δημοκρατικός Στρατός τη «μεγαλύτερη μάχη του εμφυλίου», πρέπει να δούμε την πορεία του, την εξέλιξη του ΔΣΕ έως τη μάχη του Γράμμου, αλλά και την εξέλιξή του μέσα στην ίδια τη μάχη του Γράμμου και του Βίτσι. Ο ΔΣΕ, όπως και όλοι οι στρατοί, ωριμάζει μέσα στον πόλεμο, μέσα στη μάχη. Και αυτό για τον ΔΣΕ σημαίνει όχι μόνο μια βελτίωση της επιχειρησιακής του ικανότητας, αλλά μια συνολική ανάπτυξη των λαϊκο-επαναστατικών χαρακτηριστικών του. Ουσιαστικά ο ΔΣΕ από τη γέννησή του το 1946, κάτω από την καθοδήγηση του ΚΚΕ, πολιτικών και στρατιωτικών στελεχών, έβαλε στο επίκεντρο το πώς θα αφομοιωθεί - σε πρώτη φάση - η όλη θετική πείρα του ΕΛΑΣ και της κρίσιμης ταξικής σύγκρουσης του Δεκέμβρη του 1944. Εδώ να σημειώσουμε ότι η πείρα του ΕΛΑΣ ήταν καθοριστική. Αντικειμενικά σε αυτήν στηρίχτηκαν οι πρώτες ομάδες του ΔΣΕ, τα συγκροτήματα κ.λπ. Ομως αυτή η πείρα στην πορεία έγινε προσπάθεια με δημιουργικό τρόπο να αφομοιωθεί και να προσαρμοστεί στη βάση και των στρατηγικών επιδιώξεων του ΔΣΕ, που αντικειμενικά δεν ήταν οι ίδιοι με του ΕΛΑΣ.
Στην πορεία συγκρότησης του ΔΣΕ σε λαϊκο-επαναστατικό στρατό παίρνονταν μέτρα για να δυναμώνει η συνειδητή πειθαρχία, η μαχητική εφαρμογή των διαταγών που συνδυαζόταν με τη δημοκρατία των συνελεύσεων, δυνάμωνε η πίστη στον σκοπό, το ανέβασμα του ηθικού με ιδεολογική και πολιτική δουλειά. Αυτά τα στοιχεία, στην πορεία, απελευθέρωναν νέες δυνάμεις και δυνατότητες των μαχητών και μαχητριών, των αξιωματικών σε όλα τα επίπεδα. Με την πείρα της αντιμετώπισης του σχεδίου Τέρμινους (1947), της Χαραυγής (1948), των μικρών και μεγαλύτερων μαχών στην Πελοπόννησο, στη Μουργκάνα, τα χτυπήματα σε μεγάλες πόλεις, με όλη αυτήν την πείρα έφτασε ο ΔΣΕ το καλοκαίρι του '48 στον Γράμμο. Είναι αλήθεια ότι ο ίδιος ο ελιγμός από τον Γράμμο στο Βίτσι είναι δείγμα αυτής της πείρας, της ωριμότητας και του ηθικού του ΔΣΕ.
Η απόφαση που είχε ήδη παρθεί, ο ΔΣΕ να γίνει τακτικός πια στρατός, εφαρμόστηκε το 1948 και ιδιαίτερα στον Γράμμο σε μεγάλο βαθμό και με δημιουργικό - επαναστατικό τρόπο. Οχι με την έννοια ότι ακολουθούσε όσα γράφονταν στα εγχειρίδια ενός τακτικού αστικού στρατού, αλλά με την έννοια ότι είναι στρατός που δεν απαντά απλά στις επιθέσεις του αντιπάλου, δεν κάνει γενικά πόλεμο φθοράς, αλλά ενσωματώνει την αντάρτικη πείρα σε μια στρατηγική και σχέδιο για τη συντριβή του αντιπάλου και τη νίκη, αντιμετωπίζει επιθετικά τον αντίπαλο σε μάχες από παράταξη. Σε αυτή τη βάση οργανώθηκε στον Γράμμο και στο Βίτσι το σχέδιο αντιμετώπισης της υπεροπλίας του αστικού στρατού. Σε αυτή τη μάχη δημιουργήθηκαν όλες οι προϋποθέσεις να ξεδιπλωθεί όλη η συσσωρευμένη πείρα και οι αρετές ενός λαϊκού - επαναστατικού τακτικού στρατού: Η πρωτοβουλία, η αντοχή, το μαχητικό πνεύμα, η αποφασιστικότητα απέναντι σε κάθε συσχετισμό, όσο αρνητικός κι αν είναι, όλα αυτά παράλληλα με τον άρτιο επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Η αντίσταση που πρόβαλαν οι μαχητές και οι μαχήτριες του ΔΣΕ στη μάχη του Γράμμου ήταν για τον αστικό στρατό αναπάντεχη. Πολλές μάλιστα από τις θέσεις που καταλάμβανε, ανακαταλαμβάνονταν από τον ΔΣΕ ακόμα και αυθημερόν. Ο ηρωισμός τους υποχρέωσε την αστική ηγεσία σε επανειλημμένες αναθεωρήσεις του σχεδίου της, καθώς και να ρίξει στη μάχη όλες τις εφεδρείες που διέθετε και που είχε μεταφέρει απ' όλες τις γωνιές της Ελλάδας. Ο Γράμμος κρατήθηκε έως τις 21 Αυγούστου 1948 σε μάχες σώμα με σώμα. Από τις πιο σκληρές ήταν οι μάχες της Αμμούδας - Αλεβίτσας, της Κολοκύθας, της Κοτύλης, στο Ταμπούρι, στον Προφήτη Ηλία της Φούρκας και άλλες. Επί 40 συνεχείς μέρες προσπαθούσαν οι κυβερνητικές δυνάμεις να καταλάβουν το ύψωμα Κλέφτης, που τελικά έπεσε στις 2 Αυγούστου 1948.
Ποια στοιχεία ξεχωρίζουν στη μάχη του Γράμμου;
Ο ΔΣΕ δυνάμωνε και ωρίμαζε κάθε μέρα στον Γράμμο. Δοκίμαζε νέες τακτικές, εξέταζε με μάχιμο τρόπο την πείρα από τις επιτυχίες και τις αποτυχίες, προσαρμοζόταν στις συνθήκες. Η πείρα της μάχης του Γράμμου ήταν καθοριστική για τη συνέχεια στο Βίτσι σε όλους τους τομείς. Στη μάχη του Γράμμου έχουμε από τον ΔΣΕ βήματα στις κοινές επιχειρήσεις Πεζικού και Πυροβολικού, έχουμε αποτελεσματική αντιμετώπιση και εξουδετέρωση των τανκς που κάνουν πρώτη φορά τέτοια μαζική εμφάνιση στο πεδίο της μάχης, γράφτηκαν νέες σελίδες ηρωισμού στην κατάρριψη αεροπλάνων, έχουμε σε αρκετές μάχες (όπως στον Κλέφτη) μια πολύ αποτελεσματική χρήση των διαβιβάσεων για την επικοινωνία μεταξύ των διοικήσεων.
Γράφτηκαν νέες σελίδες στον τομέα της ενεργητικής άμυνας (συνεχής κίνηση, απόκρυψη και παραπλάνηση, χτύπημα στα πλάγια και στα μετόπισθεν, σαμποτάζ κ.ά.) που καθοριστικός παράγοντας επιτυχίας της είναι η ηθικοπολιτική υπεροχή.
Ηταν τακτική που αξιοποιούσε ο ΔΣΕ όχι απλά για να αμύνεται, γι' αυτό άλλωστε καταγράφηκε σε αρθρογραφία στις εκδόσεις του ΔΣΕ και ως «επιθετική άμυνα». Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συσσώρευση πείρας σε σχέση με τις οχυρώσεις που ήταν πια αναγκαίες για τέτοιου επιπέδου επιχειρήσεις, με τον ΔΣΕ να έχει πια μεγαλώσει, να έχει συγκροτηθεί σε μεγάλες μονάδες, να υπερασπίζει ελεύθερες περιοχές. Παρότι στην προετοιμασία της μάχης του Γράμμου καθυστέρησε η δημιουργία οχυρών θέσεων, στην πορεία, μέσα στη φωτιά της μάχης, πάρθηκαν ειδικά μέτρα και «αετοί του Γράμμου έστησαν τις φωλιές τους», όπως λέει και ένα δημοσίευμα της εποχής.
Συνολικά μέσα σε 4 μήνες σκάφτηκαν 150 χιλιόμετρα χαρακωμάτων, χτίστηκαν 7.500 πολυβολεία για να αντέξουν δεκάδες χιλιάδες βόμβες, τόνους σίδερο όσους δεν είχε αντιμετωπίσει ξανά ποτέ ο ΔΣΕ. Οι οχυρώσεις στήθηκαν σε βάθος, όχι μόνο στις κορυφές, και αυτό είχε σοβαρή επίδραση στις απώλειες του αντιπάλου. Με πρωτόβουλο μαχητικό πνεύμα βρέθηκαν τρόποι για τον ανεφοδιασμό της πρώτης γραμμής σε μάχες που κράτησαν πάνω από έναν μήνα, δοκιμάστηκαν νέοι τρόποι ναρκοπολέμου, που στην πορεία της μάχης μέρα τη μέρα βελτιώνονταν.
Μιλάμε για έναν στρατό που μπορούσε να δίνει μάχες από παράταξη και την ίδια στιγμή να μπορεί να σκέφτεται «αντιστρατιωτικά» όπως γράφτηκε τότε, να βρίσκει λύσεις που δεν θα πέρναγαν από το μυαλό ενός αξιωματικού του αστικού στρατού. Ετσι ο ΔΣΕ μπόρεσε να καταρρίψει δεκάδες αεροπλάνα στη μάχη του Γράμμου συγκεντρώνοντας πυρά από απλά πολυβόλα. Ετσι μπόρεσε να αχρηστεύσει τανκς, είτε με ελαφρά πυροβόλα, είτε με έναν σκοπευτή μαχητή που κρυβόταν μέχρι που το τανκ έφτανε στα 20 μέτρα και με ευθεία βολή εξουδετέρωνε τον οδηγό, είτε ακόμα να αχρηστεύει τανκς με βόμβες μολότωφ, που η φωτιά τους έκαιγε τα ηλεκτρικά καλώδια του τεθωρακισμένου και το ακινητοποιούσε.
Για όλα αυτά, από τα πολυβολεία μέχρι και τα αεροπλάνα, αναπτυσσόταν η πολεμική άμιλλα και οι μαχητές και οι λόχοι με τα καλύτερα αποτελέσματα έπαιρναν ηθικές αμοιβές και παράσημα.
Δίπλα στις αναβαθμισμένες επιχειρησιακές ικανότητες αναβαθμίστηκε και η διαφωτιστική δουλειά, βασικό χαρακτηριστικό ενός επαναστατικού στρατού. Αυτά έτσι κι αλλιώς ήταν αξεχώριστα, ήταν «ένα» στην καθημερινότητα του ΔΣΕ: Οι μάχες εξαρτιόνταν από την ηθικοπολιτική προετοιμασία τους και ταυτόχρονα η διαφώτιση σε μεγάλο βαθμό στηριζόταν στα αποτελέσματα των μαχών, στις υποδειγματικές πράξεις, στις ηθικές αμοιβές για τις πολεμικές επιδόσεις. Στη μάχη του Γράμμου προσαρμόστηκε η διαφωτιστική δουλειά με τρόπο επαναστατικό, κομμουνιστικό, στις συνθήκες του 70ήμερου αγώνα, στις μάχες που δεν σταματούσαν για ολόκληρα 24ωρα. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες θα έλεγε κανείς ότι δεν μπορεί να γίνει η συνέλευση, η ιδεολογική δουλειά, η διαφώτιση. Βρέθηκαν όμως για όλα τρόποι. Ο Πολιτικός Επίτροπος βρισκόταν από χαράκωμα σε χαράκωμα να διαβάζει το «δελτίο ειδήσεων», να λέει στους μαχητές τα νέα από όλο το μέτωπο, από την υπόλοιπη Ελλάδα, τις πράξεις ηρωισμού, τις ανακοινώσεις του Γενικού Αρχηγείου, του ΚΚΕ. Ετσι ανέβαινε το ηθικό και η αντοχή.
Πηγαίνοντας στο οχυρό του Κάμενικ, βλέπει κανείς πως είχαν σκαφτεί διαβάσεις, διάδρομοι ουσιαστικά, για να ενώνονται μεταξύ τους οι οχυρές θέσεις. Καταλαβαίνεις ότι από εκεί μέσα, πέρα από τον ανεφοδιασμό που ήταν απαραίτητος, περνούσαν και τα άλλα απαραίτητα, περνούσε ο σύντροφός Πολιτικός Επίτροπος που τους διάβαζε το χαιρετιστήριο του Γενικού Αρχηγείου για τις μάχες του Γράμμου, τα χαιρετιστήρια των μαχητών από την Πελοπόννησο και τη Θράκη που έστελναν τη δύναμή τους στα λιοντάρια του Γράμμου. Αλλά και οι δημοκρατικές συνελεύσεις γίνονταν. Αλλες φορές σε μικρά τμήματα, δυο - δυο, τρεις - τρεις, άλλες φορές «στα πεταχτά» όπως έλεγαν τότε, όπου οι μαχητές έλεγαν με γρήγορο τρόπο τη γνώμη τους και επέστρεφαν στη μάχη, άλλες φορές θυσιάζοντας τον 2ωρο-3ωρο ύπνο τους ανάμεσα στις μάχες, για να συζητήσουν. Είναι γλαφυρή η περιγραφή μιας συνέλευσης μιας διμοιρίας στην Μπολιάνα. Οι μαχητές είχαν μέρες να κοιμηθούν και παρ' όλα αυτά ξύπνησαν μέσα στη νύχτα γιατί έπρεπε να γίνει συνέλευση πριν ξαναμπούν στο πολυβολείο. Η συνέλευση έληξε με τραγούδια και συνθήματα τόσο δυνατά που έδωσαν τη «χαριστική βολή» στο ηθικό του 528 Τάγματος του αστικού στρατού που βρισκόταν απέναντι. Μετά από τα τραγούδια εκείνης της νύχτας στρατιώτες του 528 στασίασαν, αρνήθηκαν να επιτεθούν και τους αντικατέστησαν.
Αυτό είναι που λέγανε τότε «συναδέλφωση». Αυτό είναι ένα στοιχείο που μπαίνει με μεγαλύτερη ένταση όλο το 1948, δηλαδή να γίνει προπαγάνδα μέσα στον αστικό στρατό έτσι ώστε να στασιάζουν οι φαντάροι, να παρατούν τα πόστα τους, να αρνούνται να εκτελούν διαταγές, να σαμποτάρουν τις επιθέσεις στον ΔΣΕ και με κύριο στόχο να αυτομολούν και να περνάνε στις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού, αυτό ήταν η λεγόμενη συναδέλφωση. Αυτό, ιδιαίτερα στις μάχες του Γράμμου και του Βίτσι, έμπαινε ως καθοριστικός παράγοντας για τη νίκη, και πράγματι - παρότι δεν κυριάρχησε - τα παραδείγματα είναι πολλά. Ακόμα και μέσα στο 1948 υπήρχε μεγάλο έδαφος για να γίνεται αυτή η δουλειά. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε ένα άρθρο που αναλύει τη σύνθεση 138 αιχμαλώτων που έπιασε ο ΔΣΕ μετά από μια μάχη, προέκυψε ότι οι 108 πριν τον εμφύλιο ήταν είτε στην ΕΠΟΝ, είτε στο ΕΑΜ, είτε στο ΚΚΕ.
Σε τέτοια και αντίστοιχα τμήματα του αστικού στρατού αναπτύχθηκε, ιδιαίτερα στον Γράμμο και στο Βίτσι, μια δουλειά με εκατοντάδες χιλιάδες τρικάκια που έφταναν στους χώρους που στρατοπέδευαν και τους καλούσαν να περάσουν στον ΔΣΕ. Με το «δελτίο ειδήσεων» να φτάνει με διάφορους ευφάνταστους τρόπους στους στρατώνες και να το διαβάζουν μέχρι και οι αξιωματικοί. Με τα γράμματα όσων είχαν αυτομολήσει, που καλούσαν να τους ακολουθήσουν και οι υπόλοιποι. Με τα συνθήματα φτιαγμένα από ασβέστη και πέτρες που έφταναν μέχρι και 300 μέτρα πλάτος, με τα φωτεινά βραδινά συνθήματα που φτιάχνονταν με κεριά μέσα σε κομμένα τσιγκάκια από κονσέρβες. Με τηλεβόες σε κάθε μάχη, σε κάθε ανάπαυλα. Ειδικά στις μέρες του Γράμμου ο τηλεβόας δεν σταματούσε, υπήρχε άμιλλα μεταξύ των τμημάτων για τους τηλεβόες και για το πόσους φαντάρους θα καταφέρουν να φέρουν στον ΔΣΕ. Αναπτύχθηκαν όλο και πιο επιδραστικοί τρόποι παρέμβασης στους αντίπαλους φαντάρους. Είναι χαρακτηριστικό ότι η 107 Ταξιαρχία λειτουργούσε κάθε βράδυ 6 ταυτόχρονους τηλεβόες που έλεγαν τα ίδια: Στην αρχή τα νέα από το «Δελτίο Ειδήσεων» έπειτα έλεγαν συγκεκριμένα για προβλήματα των φαντάρων, αξιοποιώντας πληροφορίες που είχαν μάθει για συμπεριφορές του Διοικητή τους, για τις συνθήκες που ζουν κ.λπ. Στη συνέχεια διάβαζαν μηνύματα στρατιωτών που είχαν αυτομολήσει στον ΔΣΕ και έπειτα οι γυναίκες, οι μαχήτριες έλεγαν τραγούδια με βασικό τον Υμνο του ΔΣΕ και το τραγούδι της συναδέλφωσης που γράφτηκε από την Ταξιαρχία τους.
Οι μαχήτριες του Γράμμου
Η αλήθεια είναι ότι το καλοκαίρι του 1948 οι γυναίκες έχουν γίνει πραγματικά κομμάτι του ΔΣΕ σε όλα τα Τμήματα. Σε κάποια από αυτά ήταν πάνω από το 20%, ακόμα και πάνω από το 30%. Στην πρώτη γραμμή αλλά και στις άλλες υπηρεσίες. Ενα άρθρο της εποχής γράφει για τις γυναίκες διοικήτριες, για τις γυναίκες Πολιτικές Επιτρόπους που διοικούν τμήματα γεμάτα άντρες και όλοι τις σέβονται και υπακούν. Αυτή είναι μια ισοτιμία, μια πολεμική - μπορούμε να πούμε - απελευθέρωση της γυναίκας που γίνεται μέσα στο χαράκωμα, μέσα στο πολυβολείο όπου δίπλα - δίπλα άντρας και γυναίκα παλεύουν για το κοινό τους ιδανικό. Γράφει λοιπόν το άρθρο ότι για τις γυναίκες που δίσταζαν μέχρι χτες να περάσουν μπροστά από το καφενείο του χωριού τους και κανείς δεν ζητούσε τη γνώμη τους, αυτές σήμερα ορμάνε μπροστά με το πολυβόλο, διαφωτίζουν χιλιάδες με τον τηλεβόα, αιχμαλωτίζουν άνδρες. Αυτές κυβερνάνε σήμερα το χωριό τους και γίνονται ηγέτες του λαού. Γράφει για την 16χρονη που αιχμαλώτισε μόνη της 5 φαντάρους, για τις μαχήτριες που κράτησαν έως το τέλος την κορυφή 2520 απέναντι σε ένα Τάγμα. Αυτό έγινε στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας, που γέμισε με μαχήτριες και αξιωματικούς νοσηλεύτριες, τραυματιοφορείς, ανιχνεύτριες αλλά και με σαμποτέρισσες, ελεύθερες σκοπευτίνες, παντζερίστριες, έτσι τις γράφουν τα ντοκουμέντα της εποχής.
Η μάχη στον Γράμμο ήταν σχολείο για τον ΔΣΕ
«Η δική μας στρατιωτική ακαδημία είναι ο πόλεμος», έγραφαν τότε. Και βέβαια ήταν εφιάλτης για το αστικό στρατόπεδο, συνολικά για την αστική τάξη και τους συμμάχους της, τους Αγγλους, τους Αμερικάνους. Χωρίς αυτούς δεν υπήρχε κανένα περιθώριο νίκης του αστικού στρατού απέναντι στον ΔΣΕ. Στη μάχη του Γράμμου από τη μία πλευρά ο στρατός παρουσίασε τα νέα του όπλα: Τα τανκς, τα αμερικάνικα αεροπλάνα helldivers που έριχναν ναπάλμ και άλλα υπερόπλα της εποχής, και από την άλλη πλευρά οι εφημερίδες του ΔΣΕ είχαν τίτλους: Αμιλλα, το νέο όπλο του στρατού μας. Ας συγκρίνουμε τα υπερόπλα των δύο στρατών, των δύο κόσμων.
Ηταν σχολείο και για τους ίδιους τους μαχητές. Ολη η ζωή των μαχητών, ο ίδιος ο οργανισμός τους προσαρμοζόταν σε πολυήμερες ασταμάτητες μάχες. Τα προηγούμενα όρια της ανθρώπινης αντοχής και εξάντλησης έσπαγαν όταν δίνονταν συνεχόμενες μάχες 25 ημερών, 35 ημερών, 42 ημερών, όταν η αναμέτρηση γινόταν βήμα - βήμα, για κάθε μέτρο γης, όταν αεροπλάνα μυδραλιοβολούσαν, βομβάρδιζαν, έριχναν βαρέλια με βενζίνη που έκαιγαν τα πάντα. Και όταν μέσα σ' αυτήν την κόλαση θα νόμιζε κανείς ότι πια δεν υπήρχε ψυχή ζωντανή, έβλεπες να ξεπροβάλλουν σκονισμένοι, μαυρισμένοι από τα χαρακώματα οι μαχητές και οι μαχήτριες. Γι' αυτές τις μάχες ο Νίκος Ζαχαριάδης γράφει άρθρο στο περιοδικό του Δημοκρατικού Στρατού και λέει ότι το «θαύμα του Γράμμου» το βλέπουν βασιλιάδες και πρωθυπουργοί, Αγγλοι στρατηγοί και διάφοροι αστοί στρατηλάτες και τρίβουν τα μάτια τους. Και συνεχίζει «το θαύμα αυτό έχει ένα όνομα: Μαχητής του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας».
- Το άρθρο αναδημοσιεύεται από τον «Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου», 15 - 16 Αυγούστου 2026
']]}
